\

■i^^^

'»: .

t0^X^m^ School

Theology Library

/n

jiJToS

3X

I78=i

3X

,1 09 GEORGII PRAY

E P I S T O L A

ADBENEDICTVM CETTO

E P I I S S C H O L I S,

♦ , I N Q V A

NOVAE rfVlVS IN REBVS SINICIS IMPOSTVRAE DETEGVNTVR.

IP!}.»

A C C E D I T

HISTORIA

CONTROVERSIAKVM

D E

RITIBVS SINICIS

A B

EARVM ORIGINE AD FINEM

COMPENDIO DEDVCTA.

I

PESTINI Ac CASSOVIAE, in Bibliopolio Strohmayeriano 1789,

.^zmf'" ^

GEORGIUS PRAY BENEDICTO CETTO

E PIIS SCHOLIS

' S- P.

'^ Tix a morbo , qui mihi pene letalis eraf, ^ relpiravi j cum opus tuum , quod e- didifle ferebaris, & quo te ab impofturis tuis fi, quas in rebus Sinicis commiieras , purgare niteris , legi , & legiattente, Mt viderem , quid tandem attuleris , quo te ex fceculenta lacuna , in quam te collo tenus iramerferas, extricares. Ve- rum adeo nihil abs te ficlum eatenus re- peri, ut non folum impofluras, quas tibi oggellerara , refellere nequiveris, fed prio- ribus cumulateadjeceris etiam novas, mul- ta grammatico, ut tuus mos elT:, non item critico oculo compilaveris , mox , extra or- bitam divagatus, legentibus exhibes Ikcri- licium Confucii, icone, ne quid ad elegan- tiamdeeflet, exprefTum , ritusque Sinicos, in quibus omnino rudis es, temere fuggil-

las. His ifnque capitibus, & ego , ne te multis in principio morer , epifrolam ineam circumicribere, & prolixcT garrulitati tuae, qua? pene in anilem definit, quam pofTum, paucis refpondere conflitui. Ac primuni quidem ex impofturis , quas te in rebus^ fi- nicis numero CCXVIII. commifille nuper oftendi, (i} ne unam (luidem, five res, five perfonas, feu deniqiie adjuncta fpe6le- mus, convulfifti, quod, li qui mea cum tuis 5 velut paralella, conferre volent, & ut conferant, opto, adeo perfpicuum £et, iit his cum temporis jaftura porro immprari fupervacaneum fit. Nec enim , quod facis, ampullata verborum congerie, nec, quibus me pro tua in fcribendo politice liberaliter oneras, crudis illis, & pene e rure petitis nominibus, res confutari fvevit. (2^ Illud autem omnino ridiculum, quod impofturas tuas mira metamorphofi in meas converte- ris, paflimque i^npofturas Prayanas voces. Lepidifiimum caput! meum omnino eft,quod eas detexerim , tmim^ quod eas commife- ris, itaque, ne quid erres, Impostur^ Cet-

TO-

Ci) Opufculo typis Budenfibus anno i^gi. forma S. cdito. Impojlurce CCXVill in Differtatione R. P. RenediSii Cetto Ckrici Regularis e Scholisi Fiis , de Sinenjhim impofturis deteBce , ^ convul- /ct (2) Operis fui novi pag. 23. nie hominem locutukium , ogrefiis atque inficeti peilorfs, apinas, fiugasque , ^ gerras fe^antem compellat. Scilicet ut vetulse folent , quse ; cum nihil , quo fe tuean- tur , reperiunt , in contumeliofa verba pro- fumpunt.

in

TOiANiE. Hac ratione cuivis, quod fuum eft, tribuitar. Deinde tantuin abeft, vel unaiii ex tuis impofturis te refellifle , ut novas bono numero adderes. Legenti eniin mihi facileCCCoccurrerunt. Aiiquoiprom- fiiTe fuffecerit , ex quibus Leftor facile poHit conjicere, qua in reliquis fide utaris.

§. L In ipfo principio vis Leftori perfvade- re^Pauluni Venerumeffe eurdeni ci^m ano- nymo Veneto, cujus liiftoria de magno Si- narum Imperio, anno 1587- italice prodiit, idque ex du Halde vis evincere , cujus-ver- ba idcirco etiam exfcribis, (3} fed de in- diiftria omififti ea, qu?e fequuntur. Juvat ea, ut funt 5 verbis germanicis dare, qua tuum in depravando exquifitum ftudium o- mnibus pateat. Cd) 5?lllc^ ipa^ er (anony- inus Venetus) Donbfm 2tltriil)um Wcfer 59to- narc^te , m\ ber 2Bet5^ett (^rer ©efe^e , unb i^erniinfrtgen ERegterun^art, ddh ber grncf)tbar' fett t^re^ Sanbeg , m ben £Ret(t)t^iimern i^rec |)anbetfct)aft , t)on ber erjlannltdien Win^t l^^ rer Untert^anen , m\ ber |)i)}!td)fett unb 2lr^ ttgfett ber Stnu>D^ner , m\ t^ren unermiibeteti glet^ tn ^iinjlen, |)anbn)erfen , unb Strferfau^ Don tbren ©efc^macf an fd^onen 3£tf[cnfc^aften, unb 2{u«ar5ettungen berfelben mclbcte, bte4 allCb , fage tct) / n)arb fiir etne tj^rftnbung ax^ I)alten , bep ipelc|>er ntcljt etnmal bte ®efe§e

* 2 . ber

(3) Ex prajfat. Toiu I. pag. i. verlionis gerraani- cge. (4) Ibid.

bei* 2Sa^rfcf)einltcl)Ectt 5cD^acI)tet iDurben. At- qui nihil iftorum in Paiilo Venero reperias, quod ex breviariis capitum Libri II. quo occupatum a Tartaris linenfe Imperiuni narrat, vel legere fcienti planum fiet. Ni- hil Paulus tuus de antlquitate Imperii, ni- hil de Sinarum fanctiombus ^ &fapienti mo-

do regendi, (5) nihil de ubertate foli , ni- hil de incolarum copia , & comitate, nihil de indefella in artihus indvjlria^ nihil deni- que de fciefitiis ^ earumque cultura: paucis folum locis; idque tamquam ob iter^ agri- culturct meminit» Primum cap. 24. qua ra- tione nimirum Cublaj^ hic Imperium fini- cum occuparat, famis tempore horrea fua aperuerit, tribueritque efcam egentibus; tum cap. 28. ad civitatem Geogui (6) ait : habet optimos agros : ad urbeni Quenquina^

fu : cap» 32. inveniuntur agri pulcherri'-

mi cap, 33v de provincia Cunchu : incolce Junt — ^ — terrce cultores: denique cap. 34, deprovincia^c/i6?/c;c/zi/;?^z fubdit: habet -- — cultores terrcc. Nihil pra^terea. Et audes contendere, Paulum Venetum eundem cum anonj^mo Veneto, primumque fuiffe, qui ex inftituto res finicas coraplexus fit ? hoc eft^

'(5) Cap» 22. folum niemorat duodecim Praifeaos provinciarum , cum tamen Sinicum Impcrium quindecim provincias numerct. Ex quo facile apparet , quam rite , & cx inftituto primus res Sinicas Paulus Venetus complexus fuerit. (63 lam ab aliis obfervatum eft, Paulum Venetum nomina civitatum , et provinciarum Imperii ^Si- nici foede depravafse.

efl, Ut ais, ([7} de antiqukate imperii , de forma regiminis , Itgibus ^ qfficiis ^ de fcientia^ uhertate foli , agricultura , £/ indufiria , de provinciis , urhibus , ceteris denique plerisquc omnihus ad cognitionem rerum Sinenfium per- tinentihus. Ut agnofcas , quot impofluras vel uno hoc loco commiferis , lege Pauli Veneti Librum IL nam primus, & tertius tam parum ad Sinas , quam Turcas perti- net, nulloque negotio intelliges, anony- mum Venetum toto, ut ajunt, coelo a Pauio Veneto diverfum efle.

§. II.

PauloVeneto fuccenturias Plancarpinum^ & Ruhruqufium, qui re^ finicas, quamquam tenuiter , attigerint. Plancarpinus h?EC de fe refert (8^ deinde terram Mungalorum in-

travijiius , quos Tartaros appellant ,

£5" in die heatce Marice Magdalence ad Cayuc Imperatorem eleBum pervenimus, Chinam, feu Chitaiam nunquam attigit, quin illius ne mentionem quidem facit, nifi femel tamquam aliud agens: inde^ ait, recedentes venimus ad alium locum , uhi tentorium mi- rahile , totum de purpura rltfa , quod Kitai dederant , erat pofitum. (g) Hxc ille : Ri^-

hruquifius veroCh^mum Tartarorum in fini- bus Perfic^E a parte orientis, non item in China convenit. (10) Vide, quot impofl:u- ras in paucis lineis iterum commiferis.

*3 §*

C7) Pag. 6. ( g ) Apud Belovacemfem cap. 24, (9) Ibidem cap» 36. (lo) Ibidem cap, 93-

VI _

§. III.

Bedeo ad Paulum Venetum. Conten- dis, nuspiam te Jefuitas MiHionnrios intel- lexilFe, qui primi res (inicas vulgarint, fed Paulum Venetum, & Mandevilieum An- glum. Ndque enim uspiam , ais , vel verbo a lae proditum , Miffionarios primos fuijfe^ qui hijloriam Sinicam in Europa vulgarint, licet primi fuerint , qui fuis artihus eruditos

involverent. (n) Sed nec prius vel verbo Paulum Venetum , vel Mandevilleum , aut Piancarpinum , & Rubruqaifium uspiam prodidifti : itaque, fi tua argutandi ratio valet 5 nec hos intelligere poteras ex eoruin numero fuifle, qui primi res finicas, & quidem ex inftituto vulgarint- Tuum efl:, decernere, an hoc inter impoftaras, an ad illud genus, quod non longe a mendacio diliidet, cullocare velis. §.,iV. At at, non tam facile, quamquam Pro- theum agas, mihi elaberis. Velim, memi- neris eorum , quas Dilfertatione tua V. ex qua tibi CC, Xl^ilL impojluras tuas in mo- rem fafciculi florum obtuli,olim fcripferis, Revocabo te ; aufculta. IUud , ais pag. 4, mirum ejl , quod illi , qui primi omnium dc Smis feferehant , fahulas narrarc viderentur, £^ vix quorundam fidem ohtinerent : poflea fummafere omnia ^ if plane Jlupenda ducehan"

tur deinde , uhi matura deliheratio'*

nc

Oi) Pag. 14.

VII

ne judicii dolits patult , errorem ahjicimus, fdd quia in rem ipfam pauci inquirebctnt , nec ob Scriptorum copiam , £r\ quam tum ob- tinebant autoritatem , ea quct fenfiffent y libe- re dicere , minus in publicum proferre aude- rent , hinc femper crefcere in majus de Sini^ opinio , tantoque magis probare fe y atque dif- fundere , quanto majc^re clarifjfimorum virorum patrocinio , quos in caufcefuce: pr^fidiiim di- verfis y fed non bonis artibus inducebant, fe tuerentur , atque defenderent, His pag- 5. fubdis. ea de caufa mag?io Jludio quoefito^

Gallorum, Anglorum, Genmui^d proefertim

eruditorum amicitiae , fufcepta horum caufa. longinqua itinera , oblata illius orbis diverfa niunera, Utterarum commercium non planc infrequens — — non opus eft de his plura dicere y fatis de Leibnitio fcripfit Kortholtus^ & ipfe Muratorius , vir ceterafummus , in alio quidem argumento^ iisdem tamen artibus egre^ gie fibi illufum , quamvis tarde animadvcrtit, Pr^mittis autem pag. I. contraSinenfiumanti- quitas , leges , eruditio , cetera iftiusmodi ad culturam , ^ decus gentis pertinentia tan^ topere impofuere , ut viri celeberrimi avidc prorfus ijla arriperent , idque primce laudi ducercfit , fi res illorum fcriberent , vel inter^

pretarentur : MiiUerus , Leibnitius , Vignio- lius , Furmontus , Bayerus , '^^ Deguine-

fius magna nomina^ Hjec tua effe, fi mo-^

do frontem habes , negare non potes^

* 4 §^

Vin tjrcaggvmgi;

§. V.

Nunc Paulum Venetum , & Mandevilleum tibi in memoriam revoca, dequibus nuper fcrib bas : C^^^ primi onniium^ qid de Si- fienjibu^ referebant , fabulas narrare videban- tur , ^ vix quorumdam fidem obtinebant l erant hi ex Europceis M. Paulus Venetus , ^ Mmdevilleus Anglus. Atque hos DiflTerta- tionetua V.ciijus verba paulo anteexicripfi, abs te, non item Jeiuitas , intelleCtos fuiile , affirmas. Si fic, ut affirmas, re ipfafentis, dic nobis , amabo , quifieri potuerit, ut Pau- lus Venetus , & MandeyiUeus qucefiirint amicitias eruditorum Galli^ , Angli^, & Germani^ ? foverint cum his litterarum non plane infrequens commercium ? aut quod

tandem ab his proefidium & patrocinium di- verfis , fed non bonis artibus obtinuerint ^

quje item his Galli^, Angli^ , & Germa- ni?e eruditis munera ex eo orbe raiierintr^ quando & Paulus Venetus, & MandeviU leus , tum, fi lubet addere , Plancarpinus, & Rubruquifius aliquot feculis his, quos ifl:hic nominas, eruditis priores fuere r^ te enimipfotefl:e Paulus Venetus(i33in^exitu Seculi XIIL & Mandevilleus, te rurfiim te- fte, (14) anno 1332. vixere. Dicnobisrur- fum, ubi leculo XMl. & X{\r. Muratorius,

Milllerus , Leibnitius , Vigniolius, Furmontus^ Bajeru? ^ & Degninefius ^ magna illa nomi-

na, foerei* Haeres'* — neceffe efl: igitur,

ut

(12.^ Pag. 14. (13) Pag. 4. C14) Pag* i*

ut Diirertatione tm V. nec Paulutn Ve- netum , nec Mandevilleum Angluiu, nec Plancarrinum , nec denique Rnbruquifi-- um , ut nunc pnride contendis, fed Jeiui- tas Millionarios finenfes intellexeris , quos certum efl:, cum his eruditis litterarum fovilTe commercium , niirifTe iisdem ex il- lo orbe munera, & viciiiim ab eis acce- pilTe, quJB mutus urbanitatis oiFicia , & grati animi teftificationem, non item ma- las artes , ut vigilans fomnias indicant. Vide rurfum, quot plauflra impofturarum accumuiaveris , dum bilem tuam ^ in Mif- fionarios Jefuitas evomis. §. VI. Non celTas eos vellicare, &novambi- lis mareriem ex Trigautio fugis , qui , cum duo genera eorum , qui de rebus linicis fcripferant, conftitueret, quorum alteruni fit eorum, qui pleraque vei ipfi commen- ti funt, vel audita nullo deleclu pro ve- ris evulgarunt, ilicet fubjungit: ab hoc (pofteriore^ numero ^ ne nojlros qiiidem e Sccietate excipio , qui negotiatorum Jidejuh' nixi non advertehant , eos vel res fuas ut fit , augere ^ vel , quce non fatis hah^hant ex- plorata^ pro exploratis adferre , unde cuni tandem aliquando nojlris in regni interiora aditus patuijfet , animadverjum eft , multarum ^erumfidem intercidere (l^) Hoc eft, Ut

5 res

(15) De Chriftiana expeditione apud Sinas &c. in prajfationis fine.

res ab fe loquitiir , dum Jefuitas MilTio- narii in Chinam interiorem penetrarunr , inrellexere, multa aliter habere, quimalii Jefuit^ negotiatorum fide nixi, lcripferint* Sed ignorare non debebas , poftremos ho6 nunquam fuilTe Miilionarios linenfes, ve- rum in Japonia, vel in Philippinis, aut Goa?, quorum iitteris exftant prius edita?, Ci6) qaam Rogerius cam Riccio in Chi- nam penetralTet. Scripfere igitur hi alio- rum , non fua , fide nixi , quod cum t\x inter impofturas cenfeas, hoc info impo- fturam committis , qui illoram ingratiis nialam eis fidem appingis. §. VII. Verum urges ejusdem Trigautii tefti- monio egregie abufus. lUe locum fuperio- rera ita continuat : quin etiam ex eo ipfo tempore , quo nojlris ingrejfus patuit , primis potijjimum annis , non nulla fortajji^ non ex- plorata cum litteris nojlris navigajfe, Hic

tu more tripudiantis de tuo addis : (17) Si enim nuUo deleBu audita pro veris evul- garunt , Ji negotiatorum fide nitehantur , Ji non explorata pro exploratis cum eorum lit- teris navigahant , quid de rehus ipjis , quid de ipjis rerum fcriptorihus erit fentiendum ?

nil aliud profe6to , quam te magnopere hallucinari , qui putes , res non ut in le

funt,

^ I ■■ 1 1 II — ■■III I ■ I . 1 1 ■ I I ■ «

C16) Prodlere Venetiis apud Tramezzinum anno 1559. italice; Rogerius autem cuui Riccio pri- muin in Chinam pcnetrarunt 1581. Ci/) P^S* J^»

fiint, fed ut alii narrant , re ipfa efTe , qui- ve fic omnia confundas , ut qus diverfis tribuenda erant, in unum perperam veiis cogere. Priora enim ad eos , ut dixi , Jeiuitas pertinent^ qui nunquam in China fuere, & qu« a negotiatoribus audi^/ere, ad Europaeos perfcnbebant , in quibus for- talTe judicium poiiis requirere, fidem non polfis. Poftrema vero ad eos Jefuitaslpe- ftant, quiinChinam penetrarunt. Verum non ita , ut facis , juveniliter exulcares ,

fl illa primis yotijfimum annis rite perpen-

dilTes, & pr^terea Trigautii locum, ut tuus effc mos , iion truncaffes. Neque enimy fic ille profequitur, fimul atque Europam attigijli , Europaa omnia pernojcis , fed opor- tet , ut annorum diuturnitas , provinciarum luftratio ^ fermonis patrii peritia^ librorum Ze*> ffio ad Jidem Jaciendam accedat , quix cum omnia hacfenus jimus ajjequuti^ id Jane con- Jicitur , pojlremam hanc Jcriptionem , ceteras omnes Juperiores ailtoritate Juperare^ Vides eorum Jefuitarum , qui primis potifimum annis pofl: fuum in Chinam ingreffum ad Europ^os fcripfere, errores ab Jefuitis, qui diu in China- erant, provincias luftra- runt , linguam didicerant, & libros lege- re, correctos fuiffe. Id fi tu impofturani voces, omnes, qui a fuo in Americam ingreffu , linguae ignari , primis potiffimum annis de rebus gentis illius erronee fcripfe- runt , impoftores fuilfe oportuit. Quod fi

ita

5CII .

ita eftj n^' tu in hoc genere antefignaniis merito dici potes , qui de rebus tibi non cognitis fcribillas , aatorum loca piHim truncas , fenlumque de induflria pervertis, quemadmoduni hoc loco abs te faclum , dum TYigvdtii fonajfe depravando , in ceni- tudinem converteris.

§. VIIL Jam putabam bilem tuam in Jefuitas defervuifie, cum ex improvifo in Leibni' mwincidi, quem verbis D. de la Croie^ blanditiis , & adultationibus Jeiuitarum facile capi folitum fuilTe fcribis, & alibi tamen ab iis vituperatum Bruckeri teftimo- nio quereris. (i8) Trivultinos nempe Je- fuitas intelligis, qui Leibnitii theodiceam, larvatum niaterialifmum , & fpiritualem fpinozifmum involvere, in fuis recenfioni- bus oftenderunt. Id refte quidem , fed nefcio, qui fiat , ut nihil facile a te fince- rum dici polfit. Bruckeri Tomum IV. & P3g. 385- memoras, addere tamen debe- bas, h^c parte II. Tomi illius contineri. Cur deinde reticuifti Joan. Georgium Wach- terum , J* Godofredum Waltherum , Ruar- dum Andalam, aliosqiie complures, omnes acatholicos, quosBruckerus ililiic recenfet, & qui ejusdem cum Trivultinis Jefuitis fententias de Leibnitii theodicea erant? rempe ut in folos Jefuitas invidiam de- torqueres. Non te pudet in tam mani-

fefto

CigJ Pag. 41,

XIII

fefto falfi crimine deprehendi ? ciir item fupprefiifti ea, qu^ Bruckerus ad excufan- dos Jefuitas in hanc fere fententiam ad- dit : „ ?equiores tamen fe in eo praeftant 5, Leibnitio , fafli, non data opera , &ma- 3, litiofo confiiio talia effmxiiTe , fed ra-- 5, tionis abufu , cuni vim ejus maximam „ animo pofiideret , ideoque argumenta- ^, tionibus metaphyficis cunfta complecli ,, vellet , qui virum cetera bpr.um fefem- ,, per pr^fiiterit. „ Cum tibimajus> quam inihi , ocium fit, facile rationem inibis, quot hic rurfum impofl:uras commiferis^ §. IX. Sed impudentillnna omnium , quas ha- 61enus de Jefuitis commentus es , impo- ftura ea efl:, quam cum infamia religionis Chriftian^ ex Trigautio per te depravato, Le6lori exhibes. Exfcribam prius locuni ut illum refers, fubjungam deinde^ ut apud Trigautiura eft , quo omnibus conftet, quam nulli religioni tibi ducas, fcriptores caftrare , diftrahere, qus;dam reticere, alia pervertere , rurfus qu^dam affuere , diffu- ere iterum alia , farcire ex tuis multa, non nuUa etiam nngere, hoc eft? futoris , fartoris, & figuli perfonas fumere, modo infamise notam Jefuitis appingere pofiis , cum tamen hac ratione omnis infamia in te redundet» Tuus ex Trigautio locus ita habet: (19) <^d Proregem conciUandum ^

ne

C19) Pas» xu. iQ nota d.

ne forte inclioatum cornmerciwn interturba^ ret , fumptu ■puhlico non exiguum munus ea- rum rerum , quihus Sinas deleBari conjlahat rnittehatur — — quce millc aureorum fum- viam excedehant* Fuit vero primus Lcga^ tus Ruggerius , quem P. Valignanus vifita- tor , epifcopi vicem fupplere jujfit , eo confi- lio , uti tentaret , an perpetuam in eo regno pojfet flationem impetrare : ita , inquam , a te exfcriptus locus habet; Trigautii con- tra in h^C verba. C20) Hoc igitur tempore fupremum hunc magijlratum gerehat e pro- vincia Fukiana. (Fokiana) oriundus , nomi- ne Cinfui, virfagax , idemque numorum cu- pidus. Cum itaque cuperet aliquid a Ma- caenfihus emungere , hoc ufus ejl artificio : diploma ad eos mifit , quo diploma-te juhe hantur epifcopus , civitatisque PrcefeBus , ej^fs fe quam primum fifiere trihunali , quod inteU lexijfet ah his advenas illos negotiatores gu- bernari. Re in deliherationem vocata , pa- rum tutum , ^ e dignitate Lufitana vifum^ quod juhehatur , ne tamen ediBum fpreviffe , ^ Proregis auSioritatem neglexijfe videren- tur , ftatutum efi , ut nominatorum vicem alii duo fupplerent. Epifcopi vicem^ auSlore P. Valignano Vifitatore , fupplere juffus efi , P. Michael Ruggerius , eo coifiUo , uti tentaret, an perpetuam in eo regno pojfet flationem im- vetrare : in PrcefeBi locum Vrhanus Auditor nominatus Mathias Penella dicehatur. Ad

Pro

* Cao) Opere cit. pag. 149.

Proregem porro conciliandum ^ ne forte in* cliotum commercium interturharet , fumtu yuhlico non exiguum munus earum rerum , quihus Sinas dele&ari conjlahat , mittehatur^ Panni holoferici ^ quos adhuc eo tempore Si- nct conjicere nefciehant , undulatct vejles , cry- jtallina fpecula, ^f id genus alia non pauca^ qiice mille aureorum Jummam excedehant, H^c Trigautius. Si, quocunque judice, publicam niecum fponfionem inires decau- terio alterutrum nobis, qui locum hunc corrupit , inurendo , certe illo notatus non modo lucem , & confortia hominum vitares , fed fcribillandi etiam pruritum execrareris. Nec enim bona fide verba Trigautii reddis, & pr^poftero ordine,quae poftrema erant , primisanteponis. Trigiu- tius Rogerium epifcopi vicem fupplere

juffum refert , eo confdio , uti tentarct , an perpetuam in eo regno poffet ftationem impe-

trare : tu contra qu^e Trigautius. de com- nierciis Lufitanorum adfinem rejecit, con- feftim in principio locus : ais enim : ad proregem conciliandum ne forte inchoatum commercium int-^rturharet &>C. atque his ^

qu^ Trigautius multo ante pr^miferat.

fubjungis: /"^V vero primus Legatus Rug-

gerius &c. ut ignaris perfvaderes, Roge-

rium non ^o corfdio , uti tentaret , an per^ petudm in eo regno pojfet flationern impetra- re ad propagandam religionera, fed prie- textu religionis ad mercimonia exercenda,

vi-

v'*cem epifcopi fapplere jaffam faiffe. Addis enim iilhic feqaentia: conjlat enim non yarum frequenter , mercatori^ liahitu , quin o* mercimonii^f injlruclos Mijjionarios iter fihi y alias impervium^ facere. Conftat , inquis, idque ita fidenter , ut ne locuni quidem dabitationi effe putes* Sed unde boc tibi conftat ? an quia id Mosheimius , ad quem te revocas, olim fcribebatP a:- diamus illum. (21) S)er |)Ci)beiilr[)rer brauc^t®elb, unb ber |)anbet trtngt ®rlb^ fann alfo ber 9ipojtet in ber ettHe ctnen ^aufmann abgeben, fo t^ut er m^ , fetn 2tmt mrb baburc^ ntd)t cntunc&ret , n^enn cr fetnen ®ett5tnn nur ju &)Xt ©otte^ nJtb- inct. Et ex hac , fi fuperis placet demon- ftratione tu conftare tibi ais , Miifionarios mercimojiiis injlructos iter fihi ^ alias imper- viumfacere? miferet me tui bone Cetto, qui ipfas anus credulitate fuperes. Fa- cla, qu^ id doceant , non item nuda ver- ba, a Mosheimio, & a te pofco^ & eo- ufque , donec ha^c produxeris , fiigma cauterii, fi modo fponfioni a-^des ftare, circumfereso Longe alia difcere poteras ex

Montesquio , Bujjono , Hallero , Tavernie- ro , Puffendorfio ^ Kaempfero , nofti Uti-

que

(21) Tom. 11. Du Haldt pag:. 9. regula 7. quas omnes c cerebro fuo comiTientus ell. Longe alias regulas Mif(ionariis Jefuitis eorum Inftitutum prafcripfit , quas fi Mojfmmius Iqgiliet, ne is ie iatra fipariura condiaillet»

KgoaatCTorog XVII

que , cujus religionis plerique faerint? quoriim verba, cum tuas imfX)fl:uras de- riudaveram , fatis prulixe depromi. (22) Sed tu, ut video , mavis fucorum, quaai apum, naturam imitari. §. X. Ceterum, fi vel tantillum judicio va- leres , illud tihi ante omnia cogitanduni erat , verine fimile poflk eiTe , iMiiliona- rios Jefuitas , pr^fertim Sinenfes , quo- rum plerique nobili , & pr^divite loco nati erant , tot pericula mari, terraq le exantlare voluiire , ut mercimonia apud Sinas exercerent, quod ne domi quideni facluri erant; infraque fuam conditionem eife putailentp deinde id quoque ribi de- bebat occiirrere , fi unquani Miflionarii in China fe mercimonio dediflent , non id illis apud gentem pecuni^ avidiiiimam, & mercimoniorum peritiflimam impune abiturum , quin futurum etiam fuiife, ut eos pro[>terea apud tribunalia cri- minarentur , quod tamen nunquam ab anno I58t* quo Chinam ingrefli iunt, ad hanc ufqne aetatem contigifie , uUus, qui alicujus ndei fit , fcriptorum prod'dit. Prima enim omnium , quam fuilinere

de-

(22) In iinpofluris Cettoianis pag, g<5. & 40 item 55. & 56. ubi heterodoxorum honoriticentiili- ma de AfiiTionariis Jeluitis teftimonia reperias, ad quae Cctto , velut ad Medufse caput obri- guit«

n

XVIII MnGTicicaEagatgn

debebant , criminatio ea fuit , quiim lub pupillo Cham-hy y religionis infeliiHimus hoftis Jangquangfien commovit. PrcTcipua criminationis capita a religione Chriftiana, & Europaea aftronomia petebantur, En ti- bi verba : Joannes Schall — -- in impfrium ^ credulum vulgus dKfeminavit ^ Jefum ho^ minem nequam, in Judcece- regno crucijlxum^ verum , ac legitimum elJe cceli , rerumque omnium dominum ^ ac fuj?remum illud Nu- men , quod nos jinico vocahulo Xam-ti ap- pellamus. De afironomia vero .* in prima fronte afironomici diarii per fingulos annos edi foliti , Joannes Adamus femper ufus ejl ea infcriptione nimium ah Imperii nofiri di- gnitate diffonante : juxta novam Evropctam regulam. (23) Nihil ufpiam de mercatuMif- fionariorum in tota accufatione reperias^ quod adverfarius velut fomitem, qui gen- tis querelas fuftlamminafret, profe6to non omiffurus erat Nec reliquae deinceps cri- minationes feu fub Chu?i-hy rerum jam po- tito , feu ejus fucceffore Yong-chingo , & , qui hunc in regimine fequebatur , Kien* longo in Miflionarios concitat^ , aliud , quam religionem Chriftianam, pr^texe- bant, ne verbo quidem de mercimoniis addito, & tu Mosheimio rem , quam to- ta China ignorat, nude afferenti tam facile

cre-

(23^ Hsec P. Gabiam ex autographo finico vertit , ut cfl Hift. ab eo editse parte II. c. XI. pag, aog. eadem accufationis capita exiiant, Hilloi- re gcnerale de Ja Chine Tom. XI. pag. 57.

credis , qiiod nec adolelcens , qui Logw cani a limine lalutarit^ faceret, & credis tam cOEce, ut non verearis illi caiculuin ifthic addere , ubi Fahrum ^ & DanieUm^ utrumque Jefuitam , in afferti fui teftes ajBert , apud quos eorum , quae Moshei- mus memorat, nec vola , nec veftigium eft. Fuhro , & Danieli eadem credulita^e fubdis P. Florianum Bahr , qui adverfus Mosheimium fcripierit, quem fi legiffes , non tam fervitricius Miilltrim fuifiVs con- feflatus. Tam lolide enim Mosheimium tuum refutat, (24) ut nec is , nec a-ter quidquam contra autus fit. Quidquidagas, aut valde peregrinum te in hoc argumerto fateri debes , aut te voluifle de irduflria tot impofturas committere , ut Lecloris candore prudens volensqae abutereris. §. XI. Sed ne tempus inaniter teram , ron attingo, quas mihi immerito arpingis, ca- lumnias, quibus viros eruditos Galli^, Angli^, & Germaniae a me petitos fuiffe criminaris , qu^ tara diu calumni^ non funt , quamdiu eorum , quibus nitor , au- toritatem fidemque non enervaveris. De D. de Paw , (253 & famigerato Norherto (26)

** 2 D.

(24) Prodiit ejus opufculum Aiigiifia; j -•>{?. fcri- pfit autem cum jam XIX, annis Miffionarius in China , & Reijlor colle^ii Pekinenfis cfiet. C25) Edidlt is l^ecfierchts philojophiqves Jvr ks Egyptims ^ ki Qnnois, (^uee eruditorum ju-

di-

tum de fuppolito Minorello , perfto in fententia. Et quia Fiova le rerura feges , in quibus mihi inflituendus eris, oilert , ceffo etiam reliquas , quibus omnis fere pagina fcatet , inipolluras tuas recerfei^* Venio ad id, quod tertio loco propofui , caput , nimirum te, dum omria ad elevim dam Jefuitarum famam congeris , multa grammatico , non item critico oculo , te- niere compilafle , ex quibus aut infcitia

tua

dicia de hoc autore fuerint , retuli in iivpofiu* ris Cettoianis pag. 17. & feqq. folidiflimis au- tem rationibus refutatus eft in meraoriis finicis Tom. II. pap. 365 — 574. & Tom. VI. pag, 245. ad pag. 373, quse tamen boniis Cetto pag. 24» ita kvii^t , ita proktaria elTe ait , ut. rijinn b' contemtum meYeantur. Egregia , her- de ! demonftratio ! His mox fubdit, diios jii- venes finenfes Jefuitas , qui Parifios ad con- difcendas fcientias , & artes Europasas milKI erant, dum controvcrfia" inter Dcguinffium & Deshautesrayimi de Sinis , vclut colonia ^-Egy- ptiorum , orta elfct.^ eosque de chararteribus Ifidis Taurinse confiikos , an cum finicis con- gruerent , refpondiffe , fe novem annorum fpa- cio , quibus a patria abeffent , exaftam vete» rura charafterum notitiam non habere. Haec propterea Cetto , ut fucum faceret, duos hos juvenes non fuiffe idoneos, qui D. de Fau' , refutarent. Sed hac ratione impudenter Lefto- ri imponit. Nec enim ifti , fed P. Amiot ^ in finica litteratura vcrfatiff.mus , D. de ¥aiu confutavit, ut preefixa^ fronti majufcula littera A. aperte indicat. Nec D. de Paxv ad hcec , qnod quidem fciara , ha^tenus quidquam refpon- dit, & nunc audet Cetto] quantum diftant cera lupatis ! C 26 ) Quid de ]\crbcrto Capucino, qui Chinam nunquara vidit, alii ,- etiam fui *

ordi-

XXI

tua 3 aut impoftura tainquaTn per rimas

traiucent. Specimen efto in Aymonio ^

cujus locum tuis, non item Eruditorum

Lipiienfium rerbis refers, eo confilio, ut

oftendas , Miilionarios finenfes, dum Con.-

Jucii opera ediderunt , regi Galliae, Pon-

tificibus , & Cardinalibus impofuilTe. Ex-'

lcribo locum 5 ut illum nobis exhibes (27)

Exjlat , ne de aliis dicam , in Aciis eruditO'-*

riim Lipfienfium anni 1713, ohfervatio circa

Jcientiam univerfalem in libro ConfuQii in cJiar^

ta finerfi ^ duobus voluminihus fpiffis majoris

formcc fcripto , exhihitam , quod Ms. penes

ipfos Jefuitas Parifienfes , c/ Antverpienfes

fuit , quo tempore partem ejus mutilam edi-^

dere, Jam vero a viro C, Aymonio , verbi

** 3 A-

ordinis viri , fenferint, in impofiuris Cettoiams pag. 63. & feqq. memoravi , addidique , qiia ratiowe is manum D. Lollierii , epifcbpi Jiifbi^ nopolitani imitatus , & in manifefto facinore deprehenfus , crimen falfi puhlice cum infigni nominis fui infamia retraflare coaftus fucrit, quod ego teftimoniis irrefragabilibus oftendi. Et Cetto pas;. 1^2. de hoc falfario ita : NorbeV" tus vtr religiofi[Ji?nus , ^ cujus nonun ctureis litteris fcribendum prijni dignitatis viri cenfent, Qiiinam viri hi primae dignitatis ? refpondet Cctto ^ quis alter quam Eortaziu^ ejusque epi- ftola ad P, Cercagvai ^ ut exftat apud Haren- berg Tom. I. pag. 839. qiu heec ex perfonato Poytugcillo , hic ex theatro Jtjuitico , & tubci, magna , libris autoritate facra , & civili du- dum condemnatis fumfit. Euge ! religiofiffime Cetto appara Norberto apotheofin , & nomen religiofiffimi viri aureis litteris ad pollerorura memoriam commenda. (27) Pag. 38.

XXII

divini apud Hagicnfes mlwfxro ajfervatur ^ qui editionem integram meditatur, Difcimus ex his memoriis Aymonianis , editionem Con- fucianorum fcriptorum anno l684- puhlicatam^ vix terdam partem Ms, compLcSii, deceptos ejfe a Jefuitis , Gallice regem , variosque Pon- ti/ices , qui de gravi procejfu ex his mate* riis theologicis y ^ philofophicis ^ moralihus ^ ritualihus , if politicis , inter hos ^ ^ reliquo- rum ordinum MiJJlonarios Jinenfes nato , fen- tentiam tulerunt, — ^— Prolixam prcefatio- nem , feu dijfertationem proeliminarem , evi- demer in Parte II. detegere , necejfarium fuiffe Societati , operum Confucii depravitio- n'im , partim ut reliqui Mijfionarii Romce damnarentur , partim ut dc his S, /. fcripta approharentur^ Multa falia maximi momen" ti Gallice 'c^ Italice S^ J. omifjfe , imitatos fuijfe Coupletum , ejusque collegas , edendo hoc opu? , non ni/i refeBis ^ Zf mutatis o?7ini* huf , qllce fuo fyjlemati erant adverfa : fup- vrejfo infuper integro textu finenfi , ut glof- fas plane fenfui litterali aphorifmorum Con-^ fucii , aliorumque philofophorum finenfium con- trarias confiituerent , id quod exemplis fatis gravihus ofienditur. Haec qiiidem oflen- dunt, qiiantum mnnu in exfcribendis , non item judicio in dircernendis , rebus valeas. Sine, ut te erudiam,

§ XIT. Ante omnia ex te percontari debnifle^^ qui Ms. hoc, quod Intorcetta Rom^ re-

li-

XXIII

liqiiit cum tota paraphrafi integri textiis Coi"ifucii, Q28) a Jefaitis Parifienlibus, vel Antverpienfibus ad Aymonium per- venerit r^ pr^^fertim quod ipfe Bayerus C29) dicat 5 incertum effe , qua id ille via obtinuerit. ProfeClo ut Jefuit^ id cum eo communicarint, fidem omnem fuperat, Cum tuo judicio, tertia fui parte mutilum ediderint, quis credat, eos tam ftolidos fuifTe , ut malas fuas artes , quibus eos i^aluilTe perpetim crepas, homini hetero- doxo fponte proderent ? deinde, fi Ay- monius fe id ad patefaciendas Jefuitarum fraudes editurum minatus eft , cur non ediditP nam illa Bayeri, editionem im- penfarum difficultate, aut aliqua alia re interverfam fuilTe , (30) admodam cal- va funt, praeferrim fi cogites, Belgium ea tempeftate famoforum in Jefuitas libel- lorum foecundam officinam fuilfe. Rur- fus inquirere debuiftes , quo modo Je- fuit^ edendo Confucium , regem Galliae deceperint ? quid, qu^fo , regi Galliarum cura Confucio'* Pontifices vero & Cardi- nales itidem fuifle deceptos, qui de gra- vi proceffii in materiis theologicis inter Jefuitas, & aliorum ordinum Miffionarios fententiam tulerunt , tam eft ftolidum, ut nemo , nifi controverfi^ de ritibus fini- cis rudiflimus id potuerit in chartam con-

** 4 jice-

(28) Sotvellus Biblioth. Scriptor. Soc. Jefu, artic. Intorcetta, (29^ Mufeum finicura Tora, I. pag. 17« C30) Ibid.

jicere. Controverfia enim hasc qu^anno 1636 a Dominicanis coepta efl, anro 1656. die 23. JVlartii fopita , & lententia pro Jefiiitis pronunciata efl:, in cujus poiTellio- ne ufque ad annum 1704. permanfere, ut in loco uber^us declarabo. Cui ergo bo- no Jefuitae Pontifices , & Cardinales anno 1684. deciperent, qui pro iis jam anno 1656. pronunciarunc ? nec apparet uUa prudens rario , Jefuitas Confucii fcri- pta eam ob caufam anno 1684. edidif- le , ut al orum ordinum Miifionarii damnarentur Dominicani enim & Je- fuitas, illi Innocentii X. hi vero Alexandri Vil. decretis nitebantur, & de Maigroti lite anno 1693. fulcitanda nec Dominica- ni , nec Jeluitae anno 1684. quidquaii fcire poterant; de quibus fingilatim alias diireram. Jllud etiam abfardum , quod eruditi Lipfienies Aymonio in h^c ver-

h^ tVlhuunt: (^l) poterwit ^rgo fcntenticz in horum ( Jefuitarum } /^vare/7Z a Ponti/zci- hus contra reliquo? Mifjionarios , prcecipue eos , qui unt e feminario mifjiofium exotica- rum Parijienjium j latct in aula Romana re- vocari^ cum contenta hujus Ms. non depra- vata prodibunt. Somnia h?ec funt Aymonia- na. Nec enim unquam in caufa finica ad- verfum Miiiionarios feminarii Parifini, quin potius pro iis, ut infra oftendam, Curia

Ro-

(^i) Acla erjditori«ii Lipfienria ^ anni 1713. pag. 48*

XXV

Romana fententiam tulit* Permultum etiam intererat, ut, quid hominis Ay- iiionius fuerit , Lectorem docuiires, ne, qu^ fides illi habenda fit, ignoraret. Sup- p ebo tuam negligentiam. Erat is Del- phinas Grariopolitanus , presbyter Cacho- licus, mox ad Ketbrmatos in Hollandiam profugus detecerat , verum anno 1706. reditum fimulans Parifios venit, & in col- leg um mifiinnum , quas vocmt , extera- rum ad^iiifus, annuaque penfione luble- varus, in familiaritarem D. CUment bi- blio hec^ regiae Pr.Tfecli fe infinuaverat, ut aditum ad JSibliothecam obtineret» Hoc impetrato , familiaritate D. Clement tir piter abiifus non modo e Codd. Mfs. folia qujtdam excidit, puta, ex membra- naceo vetufiifiimo epiftoiarum S. Pauli %(?u(ror^act)w folia 35. & e Bibliis Mfs. Ca- roli Galvi Imperaroris folia 14. fed novem etiam integros C dices Mfs. furto fub- legit, cumque iis in Hollandiam reverfus, qu^dam coppit edere ad impugnandam Ec- clefiam Romanam , quorum autographa SEg^rrime tandem , agente apud ordines foederati Belgii , Legato aulae Gallic^, refritiita funt. Ex furto iubhuis codicibus duo erantSinici^ alter hoc titulo: diabgus familiaris inter Confucium , c/ alium : alter

de arithmetica. ( 32 ) Inde veriumiliter fa«

*^ 5 clum

(32) Adehirjg 5pr(fc^un.i unb ^rc^dfeungcn ju 3lv ri^cr^ 3cicl)rtcu tifiten L ^. p. 1297* 6c Cata-

XXVI ■gnggpgpnGPPK

5lum , ut fidem apud aliquos inveniret, Ms. Confuciani operis apud fe exftare, nam qui id a Parifienfibus , vel Antuerpi^ enfibus Jefuitis ad eum pervenerit, nemo haftenus docuit , nec ipfe Aymonius pro- didit , quod tamen ad facienda:n lidem perneceflarium erat. Ceterum, quid ille in edendo hoc opere faclurus fuerit, fa- tis declarant libri, quos ex alienis linguis verterat , de quibus vide Marchandum^ C33) ^^^ quamquam Helvetic^ confeffio- nis fuerit, egregie tamen veritati litat, Id unum , & rifu quidemdigniffimum libet addere, quod idem Aymonius , tua opi- nione eruditiffimus , Paulum Manutium inter Magiftros facri Palatii cooptaverit. Cenfesne hunc hominem , qui in dome- fticis ita coscutivit , in fmicis oculatiorem fuilTe ? Nec illius inter promiiTa Aymo- niana oblivifci debebas , quod Lipfienfes Num. VIL referunt: nempe proditurum fe ex litteris hieroglyphicis , quas Jefuits in editione Confucii omiferant , quibus confilium contineretur , quod ilii de ex^

ro-,

logue de la Bibliotheque de Roy Tom, i, des livres imprimes , Preface pag. 46. (.^^?) Di- £lion» hiftoriqiie Tom. I. a la Haye 1758. pag» 32. 3:>. & 15^5. de his ita: Sdon VimxaBitu- de^ ordinaire de ce tradu^mv. Et de Concilio Hicrofolymitano : il n'avoit q\i'un homim aujji ignorant qu* Aymon ^ qui put k regrader com- nie un trefor, Et alibi : il feroitbieii dijicik de montrer une ignorance plus crajje de notrt hijloire ^ dt nos ufages.

au^lorando Imperatore Tartarico, &: iub- rogando q iodam ex ftirpe vererum Impe- ratorum, & in iuis icholis educato, inie- rant* S d bonus Aymonius vel uno hoc fatis declaravit , quam parum in hiftoria finica illius teaiporis veriatus fuerit. Nec eniin JefuitJE) ii liiccium in primoadChi- nam aditu demas, unquam fcholas publi- cas ifthic habebant, & Litchyngus Imperii invaibr tres iilios poftremi Imperatoris ex £imi ia Tai-ming tx\ic\^'m ]\i^\t ^ & is, qui fe anno 1645. h^redem ferebat, impoftor compertus eft* (34^ Denique coronidis loco addere poteras, illa qus Aymonius apud Liplienies ad calcem citati abs te operis in h^c verba refert : Multas quidem

Jefuitarum Societas in hoc vafio Imverio jam poffilet regiones in quibus rnetalli fodi- nx , aquas , in quibus margaritcz , £^ vortus , in quibus urbes commerciis aptijjimoc , qucs. omnia ^rcctextu religionis occuvavit yer vri' vilegia a Mandarinis hujus fectce impetrata ob Imperatoribus , (^ej quibus multi Minifiri Status , £/ Mandarini ex ordine Jefuitarum

funt. Hac ratione Leclori oftendifTes, hominem hunc penitus infanire, fimulque agnoviiies , jam nulhm in his aclis Li- pfienriam partem hzhin^i^^Leibnitium ^ qui tam fpiiiis erroribiis haud dubie lituram in- ductuius erat , credoque ipfos Lipfienfes

hujus

(34) Du Halde verfionis germ, Tom, VL pag. 65. & t{i«

■XXVIII fDrnximmac

hujus judicii pudere. Habes fclienia, quo dilcas critico prius oculo legere , quam mechanice , ut ita dicam , lcribere incipias.

§. XIII.' Mirmn fane efi:, te, qui in decurfu opu- fculi tui quid quid Sinicum eft, pr^cipue ritus eorum, paliim vellices , hasc turpi- ter ignorafTe, quo minus ferendum puto, te in hoc ipfo argumento uti fontibus non fatis fmceris, imo ab Ecclefia folenni ver- borum forma partim damnatis , partim gra- viter vetitis, cujusmodi profefto eft icon de Sacrificio Confucii , a Quesnellianis , uti complures calumniispleni ab iisdem libelli, in Belgio procufa , (ss) quemadmodum Clemens Papa XI. in fuo Brevi anno 1703. ad Catholicos Hollandis dato queftus eft. Quis emmy'm(\\Xlt ) ut cetera taceamus ^ tot ah iis in Jiac caufa editos lihellos videat, jurgiis , malediBis , mendaciis , calumniis undequaque fcatentes ^ quos magno vel ipfs heterodoxis , fcandalo effe comperimus , quin Jlatim agnofcat, quam longe illorum autores , defenforesque a Spiritu Dei funt , qui non efl dijfenjionis Deus , fedpacis. (^36)

Et

C35) Talis icon ?prodiit de archiepifcopo Seba- fteno , qiii Pvomag pro Janfeni feftatore agni- tus , & dignitate privatiis fuit. Infcriptiones nihil plane falis , multam vero bilis habent. (36) Cenfura libeUi , cujus tituUis : Confide- rationcs fuper reliexionibus iu caufa Sinenfi, Prsfat»

XXIX

Et tu non foluin aliquani eruditionis fa^ iriam recufa liac icoue te ailequi pofTe fperabas , fed aufus es etiam difertis verbis affirmare : C 37 3 ^^^ ^^^g^ j^^^

adeo odioja videri debent ARNALDI , £f

ejus AMICORVM. Cave, re cum illis ulules. Ceterum, quod me in iconifmo. abs te inftaurato, prima fronte advertit,

erat infcriptio: foLenne Sacrijiciuvi Corifu-

cii: fubiitque, ritus Sinicos tamquam i- dololatriccs a te tradnci , & Sinenfes a- theismi incufari. Tune, qui apud tuos Le6lor Thecuogia? eras , audes , & po- tes idololatriam cum atheismoconjungere ? audi , qua^lo, Auguftinum : (38) nemo

unquam jacrificandimi cenfuit , nifi ei , quevi Deum aut fcivit , aut •putavit , aut finxit.

O! te theologummirabilem 5 & derultoriuiix pr^terea hiltoricum ! qui ab Hunnis, in- de enim vitilitigationes noftr^ ortum fumferej qui , inquam, ab Hunnis, quos poft diluvium ad montes Gordi^os, du- ce -Annio Viterbienfi fabulatore , olim locaveras, his turpiter defertis, ad im- pugnandos annales finicos te repente converteris. Sperabas nempe, ut , fi hos tua opinione enervaffes , meos etiam, quos ex ilis de Hunnis contexueram , eadem opera , unoque halitu ditlares.

Hoc-

C37) P»g» 12^. (^8) tib. I, de civitatc Dei^c^,

XXX ^an^^m^a^

Hoccine tu eillcere te polTe fperabas ? cogita y annales finici Imperii , qaos Imperator Cham-hy in li^'guam m-ter'- nam , hoc efl: , Manfcheuricam conve ti julTit , quos Tribunalia lirteratorum ium- nia feveritate ad crit^cen exegerant, quos obfecro ne exhorrefcas, qu)S, inquam , a Jefuita P. de Mailla gaHice converfos, Europ^i ut ederentur, fummis vo"'s o;.-)- tarunt, pro quibus con^panndis, ut nri- mnm eorum in publicis ephemeridibus indicium faclum eft, Angli, Galli , la- lique , intv^r quos non panci fan^-uinis regii, Principes , Duces , AcademiHnnn membra , aliique viri do6l:rina pr^cellen- tes fuere , nomina fua certatim profite- bantur, hos tu annales corrogata a Cano- nico de Paw y Capucino Norberto homi- ne falfario & fi6lo Minorello , precaria ope , fperabas te poffe evertere P nimi- um, fi in hac opinione es , tibi b-an- diris ! leguntur hi etiam hodie , & quo faepius leguntur , eo pUires pr^jud cia fua contra antiquitatem Sinicam , relinqui nt. Quamdiu igitur his annaf bus apud do6los precium erit , & femper erit, tamd u etiam mei, quos de Hunnis ore lcri- ptorum finicorum contexui , qu^d quid contra niutias , ftras tuis Hunnis Govdi?pis locum obtinebunt. Quare, fi quid de- inceps contra annales finieos obmoverisj

nul-

XXXI

milluni a me refponfuni accipies , ne major tibi ex meis , quam tuis fcri- ptis, fama accrefcat. Vale! dabam Pe- ftini XIII. Kal. Julias, M.DCaLXXXVIIL

Jam finieram , cuni fortuito librum tuum aperui, incidique in plura loca^ in quibus de fanftitate Confucii, hoftia- rum immolatione , altari &c. item de qu^fitis Congregationis de propaganda fi- de in caufa rituum finicorum , de Turnonio, Navaretta &c. prolixe agis, vidique, te in tam fpiflbs errores non alia ex caufa prolapfum effe , quam quod in rebus fi- nicis plane peregrinus fis. Itaque puto me operje precium faclurum, fi te in his in- ftiruendum funiam. Id vero, uc extera- rum Academiarum morem , & phrafim fequar, ali(jiiot Collcgns privatij/lmis ^ quse magno alias veniunt, & ego amicitis cau- fa gratuito tibi prsftabo, me facile abfo- luturum fpero. Verum quidem eft , Cle- mentem XI. anno 1710. gravjflima cen- furarum comminatione vetuiiTe, ne quis hanc materiam , nifi obtenta a fanfto In- quifitionis officio venia , traclare aufit, fed cum ea comminatio hunc fi.nem fo- lum habuifle videatur , ne diffidentium Miflionariorum animi hujusniodi fcriptio- nibus magis irritentur , liujus autem , caufa rituum finicorum a Benedifto XIV*

pri-

XXXII

IprcGginncggH

pridem jam finita , nullum hodie peri- culum fit, licebit nobis, nam pr^fentem te mihi eire imaginor, fine noxa hoc ar- gumentum hiftorica narratione comple6li. Sede igitur, & diligenter aufculta^

B-

HISTORIA

CONTROVERSIAR VM

D E

RI T I B V S S I N I C I S

A B

EARVM ORIGINE AD FINEM

COMPENDIO DEDVCTA

E t

OCTO COLLEGIIS ABSOLVTA.

C O L L E G I V M L

Qno! fturhjt inUia YzUgionjs Cliriftiancs apiidSinas ? ut Jenfim ohUtterata fit : per qnos , £7" qmndo injlaiirata : quis in ea inducenda modus , if qucs cautelce adhiUta fuerint : per quos , &^ qiia de cau- fa procrrcjjio reUgionis primum intsrcepta , ^ quo evcntu , fuerit,

§. XIV.

Cum Tiigautium legeris, nefcire fton potes, ^ eire quosdam , qui inJLia leligionis apud Si- nas Divo T homx Apollolo^ vel ejus difcipuiis tri- buant 5 authoricate Breviarii Ecclefia: Ma'abaric^ liii- guaChaklcea fci ipti, in eam opinioiiem indufti, incujus Kodurno fecunclo hjec ieguntur :per divuiii Thomum vezniim coslorum volavit , &r afcendit ad Sinas. His ^ A ad*

2 HifiGrja ContYoverJianim

atidunt conilitutionem SynoHalem Theodolii ?a- triarhie , qua cum decretum elTet , ut vicini epiTco- pi quarro QUoqiie anno ordinationi Patriarchse in- terefient, de remotioribus placuit in hsec \erba de- cernerc: ^ic etJaui epifcopi mag-ncs proviiicicp^ niini^ Yiim reliqui metropolita: y Chince ^ Indice^^c, qui Jongiffime ahfwiit ^ nec vaflijnmi montes ^ ^ tnrbukn* tiflima maria permittunt eis tranfuimi adUhitiim ^mit- tant litteras cov.fenjiouis ad Patriarcliam femelfxto tjmgiie anuo, H^cC Trigautius. (30") Hic velim, lit, ubi locurn nactus Rieris, Mamacliiiim corrigas, C40) qui Eccleii?e Malabaricar perperam fubftituic Arabicam, nec vidit apud Trigautium, quem his ocis abufum 5 nuila reddita caufa , queritur, Per- fasab Indis apene difcerni, Atque toc ut aliquam verifpeciem habent , ita non fatis gravibus ad per- fuadendumadminiculis fuftulta funt^ Illud certius, Chriltianos Nciloriana labe infedos , faeculo VIJ. iti Ciiinam penetraile^ Hujus rei fidem facit iapis mar- moreus anno 162^. in urbe Sigan-fn provincix C/2t7;-//'erutus^ qui partirn finica, partim fyriaca iingua infcriptus , pra:cipua religionis Chriltianee capita complectitur. Ducio enim a creatione mundi, & hominis initio, hujuslapfum, & reparationem per Melliam a Prophetis prctlignatum , & natum ex Virgine, tum Magos ab orieiite cum muneribusme- morat, ^ compendium legis ChriliianLe defcribic, quse ab Olopiieno ex Palxllina primum in Chinam illata, 5c magno favore ab Imperatoribus accepta , poft vero variis viciflitudinibus acta fuerit. H2ec (inice in medio exarata funt : in marginibus vero Syriace epifcoporum^ i!k ficerdotum nomina fere fefqui (e- culi exhibentur. Poltrerpa Kircherns fuo marte, Sinica vero Alvari Semedi ^ & iVlichaelis Boimi Je- fuitarum opera , tum Andrece, 6i Mathici origine

Si-

C39) Cit. op. Lib. ]. pae. 124-25. (40) Origg» 6l Aiuiqq. Chriltian. Lib. II. pag. 375.

Calkmim L

o

Sincnfium ftudio veitic, (41) fed verfioni Kirche-i rianx alii prxFerunc eam , quam Vifckloiis fecerat, (41) & qux nunc penes D. DesJumtefrayes eft ^ qui acivenium Olopueni in Chinam affigit anno Chri* fti 635. ^ eredionem lapidis anno 781. C43) Kir* cherus concra primum anno 636. & poftremum 780» Ab utroque dillentic Reuaiidoms ^ (44) qui lapid.s credtioncm ad annum J%2^ recrudic, & Kirchero duorum annorum errorem , immerito objicic , C45) uc ex hibducta utiinquetcmporisracioneperfpicuum eft. Aliqua NeUorianorum veftigia. adhuc feculo XIII. in China exilitifre Paulus Venetus memorat, dum iirbis Qiiiifai palatium defcribens fubjicit : una foliivi in ea efi ecclef/a Chriftianortim KeftoYianO' Yum. (46)

§. XV. Quid his deinceps fadum (ic , nemo , quod fciam , prodidit. Credibile eft; uc infcnptio lapi- dis yidetur iiabobfcuie indicare, ftniim fuifte diTper-* fos, cSc, ut in unam cum Sinis gencem fenfm i.on* hati erant, itaiftorum quoque religioncm adoptafte, Certe nullum Chriftiana: religicnis veftigium, cum Millionarii Seculo XVI. in Chinam penetrarunc, ifthic repercum eft. Qui, ^ ex (juo ordine reh- gioforum prinii fuerinc, qui leligionemChriftianam ad Sinas invexerinc , non nulja piane difcepcacio eft. Ego , ne quid , quod cibi femper fuafi , & alcc menti impreftum cupio, ftudio parcium decur, aireram chronologico ordine , qux hrma aucoritace nicuntur. Augiiftiniani anno 1577. duce T. Mar-

A 2 cino

!■ I ■ ■ . I !■■ J I I I . I M I >

(41) China illuftrata a pag. 5. ad 35. C^O ^^^^ gencrale de la la Chine &:c. Tom. \^. Mem. Cbin. p. 62. C43) Hift. gencrale de la Chine Tom. VI. p. 319. C44) Ivemarqucs furlesprin- cipaux endroits &c, itinerarii duorura AraDum pag. 235. C45) S'e/i , ait tronipe de aix ars. Credo errorem lypi effe , & , ut patet, reicri bendura; di dtuxans, C46) Lib. II. c. 64. p. 113,

A Hiftoria Co?itrover/u2rtm

titio de Herrada (47) in Chinam ex infulis Philip^ ninis penecrarunt, quibus camen non diutius, quam quatuor menfium & XVI. dierum fpacio ifthic mo- rari indultum fuit. (48) Hos anno 1579. confe- quuti funt FrancifCiVn ^ quos Pecrus de Alfaro ^ provincix Manilaiice Cullos ducebat, fed & hi poft VII. menfes, nulla repatrata, ex Imperio exa£ti funt. (49) Biennio poll non integro , hoc elt anno i^Hl» Rogmiis quem tu mercimonii caufa id fe- cifle , ( §. 9. ) ^liis perfuafum volebas , & cum eo Po.JiUS , ac Rkchis , omnes Soc. Jefu ^ & lingusc Sinic2e jam fatis periti , aliquanto feliciores in hoc conatu , quam ceteri , fuere , de quibus , ne ordi- nem interrumpere cogar, alias dicam. Anno 1590. Dominkani cum P. CafliUo aha^ quam Macaenfi, via appulere , at nli portum tmiiernnt , fcrrbit Ma- machius , interrogati , cujates effait , cum Jl ex Etiropa vzniffe.^ tii Chrijlum minciarein ^ dixiffent ^ (id Pr^fe^iitn adduSfi , ejusque juffu in vincula conjccii j annoqne poft pnjfi in exiUumfuere, (50) Anno denique 1630. rurfus Dominicani aditum in Chinam tentarunt , eodem Mamachio teile: (51) qui priinus Pra?dicatorum ordinem in Sinenfi hnperio circa an?2um it^^o. ftahilicrit ^ Angelus Coccliius fuit Florentinus, Hsec, ut dixi , firma autoritate nituntur. Intercedic tamen Mamachius, qui Ca- fparum a cruce fui ordinis virum circa annum 1555* in Chinam veniile afHrmat , aut , ut alii volunt , anno 1^56. Sed cum ob pervicaciam Sinarum nihil ef- ficeret, fubdit , illum id tandem ohtinuifte ^ tit cx Imperio peJlereturi verum negari 72on poteft ^ quin ijiis opera intelJigi CatlioJicorum jiomen in iis regio-

ni'

(47) Mcimachms & Gazzanigci erronee expri- mant dt Rada, (^g) Gonzalez de MendozaHid, magni regi Chtnens. Part. II. L. I. c. i:;. (49) Itinernrium P. dz Tordeftlcts c, 2. (50) Cit. op. pag. 3S0. CsO Ibid.

Colkgium /.

i>

ftihis pottierit. (52) Si linguam ignoravic, inteilig? certe nomen Chacholicorum a Sinis non potuic, qui ne Chriltianorum quidem per id tempus rice intellexeranc , linguae aucem Sinicas peritum fuifle Cafparum, nufpiam Mamachius memorac. Cecerum fi is propcerea id concendic, ut inicia religionis Chriftianae apud Smas (uo ordini afierac, aequum , (i non cercius , jus penes Jefuicas eric , quod Fran- cifcus Xavier jam mulco ance adicum ad eam gen- tem tcntans, in vicina Chinx infula ^ancumo mor,- tem obierit , & ab eius morte Meichior Nimius , poltea Aecliiopiie .Pacriarcha creacus , anno.1555 in Chinam evangelii promuigandi caufa penecrave^ ric, incegrumque fere annum iliic moracus fic. (53) Id ipfum force in caufa fic, cur Mamachius Ric- cium in exicu primum Secuii XVL in Chinam ve- nifTe narrec, vericus, opinor, ne, fi annum \%%\. diferce exprelTiiTec , lacunam ab iioc anno ad 1 590. Augullinianis , Francifcanis , <Sc Jefuicis impiere debuiffec. Hinc mirari non debes, fi Gazzanigam Mamachio confenciencem legeris in eo opere , quo difcipuios fuos Viennx \\\ cheoiogicis difciplinis in- ftiiuerat. Ica enim fcribic: Q^^i^) inedio fcre feciilo XVL Gafpar a cruce Dominicajms , ac pofi ilhim non nuUi aJii ex eaJem ?nea fumiUa , primi omijiimi in florentifimo i/lo regno^ reUgionem CathoUcam ite- riim plantare conati ftint : tum pojl paucos a?mos eo- i.em appuUt J, Martinus de Rada Augufinianus , ac dcmum fuh ejusdem fecidi txitu Matliias Riccius ^xc, J-efu^ multigue aUt ejus focii ^ tum Francifcd-. hj^ aUorumque Inftitutorum aUmni in candem regionem

A 3 pe- f

C52) Cit. op. pag. 380, C5?) ^(^^'^^^ Bibliotli. Scriptoriim Soc. pag. 610. Ipfe etiam Nannius id affirmat in epiilola , quuni ad Socios in India Macao die 23. Novemb. 1555. fcripferat^ Vide epiflolas fupra laudatas, <S: Venetiis anno 1559» apud Tramezzinum editas, (54) Traftatu JV, ^dit, Vieu. 17/5,

^ Hiftorla Cojitroverjzarum

pei^trarunt. Hoc efl , errorem difcipulis cum laftG igenerare , queraadmodum ex chronologia , quaiii contexui , pacec.

§. XVL Id utcunquc fic , perfequamur inflitutum. Si tcmporaneas procuriiones in Chinam quis confide- rec 5 cercum eit^ alios religiofos prce Jefuicis primas tenere, fin concra rarionem domicilii , c^ Itacionis , &: , quod hinc confedarium eil , induiljg rchgionis Chriiiiana: primord*^ in cenflim vocemus, dubium non eil:, quin fujddacx apud Sinas Miffionis inicium jefuicis cribuendum (ic^ Accipe nuac, qui id fa- d:um» Ubi Kogerius cum PincHa urbis Macaen(isi Audicore Proreg?m Canconenfemoblacis muneribus deliniilTec, is rurium libi munera , precio ab fe re-- dimenda , aiferri )u(Tic, Sed Rogerius morbo cor-» reptus renunciari per Pinellam curavic , fe inc^r munera , qux Prorex alierri jiiflTfTec , machinam , qU'je , nuHo pulfance , horas i^rc cainpano indi^a*. rec , habere, Id ubi ille incellexic, confellim di<» ploma fcribi Jufler:ic. quo Ivogeriu>, quam primum per valetudinem licueric, cum machina adelTec. Ad- erac is non mulco poit cum Francifco Pa(io, ^ priEier machinam horariam , vicrum eciam crigo* num acculit^ Ucrumque Proregi ica placuic, uc in fano idolorum fuburbano flarione illis delignata , hofpices quinque menfium fpacio liberah'cer haberec. Verum cum locus novo Proregi prox me vencuro dan, duseffec, vericus. ne, quod exieros hofpitiorecepif^ fec, id fibi vicio darecur, utrumque Macaum re« mific. Id Rogerio fpem propagandx reHgionis pe- nicus fuccidere videbarur, cum nihii cale cogi ances iiovus Prorex, incercum, an decelToris exemp'o ^ an cupidicace habendi indudus, C^nconem revoca- vic. Rogerio , quod Paflus interea ad Japones abi* »rac, comes addicus ell: Riccius, quj Cafparis Vie* gic prarpotentis Lu.fcni munificentia arljuci, dum Frgicgem (lilutaac, & muneiibus excolunc, obten*

Colkghim /, 7

to ftruendse ';z^\ in urbe Scimiquiji loco, focios E- duardum Sande^ Anconium Mtiiiida ^ 6c Francircuin de Fcnis Macao in (Vibiidium vocaiunt. At vix iocum obtinucranc , cum, iufcitai-a a Bonziis fcdi- tione, rurlbm cedere ccacli , mox iterum revocaci func, nova iilis non modo Sciauqitiiii ^ fed in uri-^e etiam A'i/?/r/V/;//Mede 4ttributa. H^c annis 1581^^ 1582. acla. (55)

§. xvir.

Rogerius , tam aufpicaco initio mire recreatus Macaum rediic, Iiinc in Europam pro novis fiip- plementis folucurus. Kiccius igitur, cui onus ao- hinc prLEcipuum incumbebat, ab infeltatione Bon- ziorum Proregis autoricate non nihil jam liber, ut viam feninando cvangelio prctltrueret , a matiieiDa* ticis difciplinis , quious gentem eam miriiice capi obfervaverac , exorfus, ludum aperuic, & coniiuen- ti iuTentuii Euciidis elementa, & Clavii fphoerani prctlegere coepit. Ea rcs cum ad Mandarinos vici- narum provinciarum vuigata eifec , vifendi viri cu- pidicace ducti , f requencillimi accurrerunc , ejusquc confuetudine , ac in primis fcientiarum mathemaci- ces exillimatione pennoti , amiciciam , polito fami- liari Sinis failu , cum eo coluerunt. Iple adeo Pro^ rex Nankineniis hac f;ima permotus , Riccium ad fe accerfiit, 5c cognica viri dodrina domum Nan^^ idni eidem tribuit. Hac benevoiencia ilie in ipcii amphilimi fruclus ereclus, ita reiigionis negctiunm privacim traclabat, ut pubHce macliefeos itudiuin non iiitermitterec , captatoque tempore, &. ioco^ munera Europxa en?inus oilentarec , inter quos cum minor alcera , alcera major horaria machina, palaciorum Europctorum typi, icones eieganci^^ pc- nicilo pidie, (Sc id genus aiia Sinis haftenus parum cognita, c^rnerentur, Prorex favorem aulx' cap«

A 4 tans ,

C55) TrigauHus op. cit, Lib. II. c. 3. 4, 5, & re' Uquis,

8 HifloYia ContYOvtYfaYum

tans, Imperatorem de omnibus edocuit , a quo Ric« cius cum muneribus d: fociis accerficus, pubJico, ut iljicmos elt,commeatu i^<?/(v;/^//;; venit, falutato- que Impt^ratore, & oblatis muneribus ^^ tum por^ redo libello fupplici, Jus domicilii, quamquam per^ segre , quod tribunal Kituum in principio vehe- mentcr adverfaretur ^ obtinuit. (56)

§. xviir.

Obtenta Pekini ^'^^^ , cum crebro ad aulam , pro dirigenclis horariis rnachinis, evocaretur , fen- fimque in primariorum Mandarinorum familiarita- tem fe infinuaret, fedulo ad pernofcendQs gentis mo. res , regni inilitura , (^c confuetudines incubuic, advertitque^ Bonzios a litteratis , quorum capuc Imperator crar, defpicacui haberi, proinde ad am- pkclendam religionem chriftianam non plane inido- neos efTe. Sed id quoque illum attonitum, fufpen' fumque rediddit, quod videret, ab iisucm licceratis Coifiicio gentis magiftro , (Sc defundtis parentibus , majoribusque fuis eos honores haberi, qui primo obtutu fiiperftitionis non levem fufpicionem inge- i*ebant. Itaque cum Jitteratis fa?pius , quam alias , congreffus, intellexit , eos honores legum fanftio- nibus conftitutos efte. Sed is verba fibi dari ratus, coUato cumfociis confilio, eos diligenter libroscIaQ licos Sinenfium fcrutari jubet, ipfeque, qui prac ceteris linguam callebat, iis perlegendis incumbens, poft longum , moleftumque laborem plane fibi com- periffe viflis eft, ritiis hos jam multo ante, quam idololatna in Chinam illataeflet, (^7)in ufu fuiiTe, acpoftea, quam feftce variorum m regnum irrep» liftent , iflorumque facrificuli de fuis fuperftitioni- bus haud pauca^ quae primaevee inftitutioni adverfa-

ban-

■*■ I ■ ■ ■ — »■ ' . ■■■' \ ' •

(56) Trigautlm Lib. :^. & 4. item Hiftoire gene- rale de la Cliine &:c. Toin. X. pag'. 390. (57) IUata eft anno Chrifti 65. V\<it Hift. generalc de la Chine ^:c. Tom. III. pag. 357. & /e Fc?i<- re afta de ritibus fmicis f oJiticis pag, $6.

Colknhm l

i^

bantur, Impcraconim edidis, prcEcipue Hong"iciii anno I584? (everc vctita, Ibtuas Conlucio eicclas confringi juiTas efle^ ac quidquid fLiperiiicione ab iis ex India adveclum erat, penitus interdictum fuifTe, H^c cum ex libris clafliciscomperifTec Ric- cius, ufuque ipfo videret, non Sinas folum , fecj Mahometanos etiam, 6c Judccos , iisdem ritibus mortuos , quibus fere vivos , profequi, intellexificc-' que ex pnccipuis licteratis , id honoris genus ab omi <5c inllicuticne lua ad pohcicen fpeftarej in adverfaria fua, ut deniceps accuratius difcuterencur, reculit. Ha:c funt illius ; (58) mlul porro in liac (e&a (litteratonwi) cekbrius efl y quodqiu latius />;- ter omms , fcHicet a reg-e ad infimmn quemqueperti* 72et ^ qiiam jujhi fmiebria ^ quibus quotaTms parc/iti- btis j avisqueparentcitm\ -- — in liis obfervantiam fuam flatiiunt , mortuis fcHicet obfquentes majoyibus^ ut ajunty ac fi efhit fuperfHtes i nec tavizn arbiiran-- tur , appojitis mortuos vefci fercuUs , aut iis etiam indigere ^ fed idgcnus officii ideofe exliibere ajfcninty quod alia ratiom nuHd amor^m in eos fiium fibi tc^ jiari poffe videanlur. Imo etiam afferimt non pauci^ ritus hos fuilje inflitutos magis in vivormn ^ratiajUy quam mortuorum^ ut fcilicet flii^^ ^ alii rudiores docerentur 5 qua mione vivis parentibus obfequendum qiios vidtrint etiam vita funafos a gravif/imo , fc^ fipieuti(fimo quoqne iot officiis Imjefari, Et quoniam in illis nnllam numinis partem ao-nofcmit ^ nec ab iis quidquam aut petunt , aut fpcra-nt^ id videtur ab omni ficrilegi citltus fcclere alie^rum, ^ ittimi fortafje ab omm faperfticiows hibc pnrum. Neque is camcn fua? unius opinioni conHfus , focios quoque fuam fententiam promae, 6c varios theologos per Indi^ am , & Europam confulere julllt , a quibus cum refponfa venifTenc, nihil videri fibi in iis ritibuscon^ ti^^eii, quod non laiv9 rcligions neophytis permicci

A 5 * po;-

C 583Apud Tiy^aiitwm ©p. cit. pag-, lo^-

lO Hifioriei Comroverfiarum

pofiic, Uicciiis, qiiantum humance prudentix fas dl:, poll; plurcs, quam fexaginca conrulcaciones cutn variis habicas , ne ollium , quod ampJilITmu^Ti Chriilianx religioni aperiebacur , dedita opera claulifre viderecur , ci^nlticuic denique , iic ri- cus , quos in honorandis CoiUucio , & proge* nitoribus ufurpareac j Sinis adhiberi tas eli^i , iis tamen veciris , qui auc legibus prxfcripCi noa eranc , auc maaifeltas faperllitionis nocas referehanc, donec iis , ad quos judicium eacenus percinebac, aliter vifiim fueric, uc adeo Riccius, qnaii fucuri, providus , eandem plane racionem jpropagandi apud S^nas evangelii jam multo ance viJeacur in liie^ quam ferius deinde facra Congregaciode propagtn- lia Hde, Vicariis apoltolicis, & Miaionariis nulio habico ordinum reliifioforum difcrimine , in hxc verba prii:fcrip(it : (^c;) nHlhim liutUiun ponite ^mil^ laqm ratiom fiiacktz illis populis , ut ritus fuos , conhtctudrnes , '^f mores niutent ^ laoJo m fint aper- tiffifiie religioni ^ ^ horJs morjbus ccntraricc, Qiiid enim alfnrdius , {[ita-n GaUiam , Hfpauiam , au$ Italiam^ vel aliam Europcs partem iii Sinas invehere ? ?7on iicec ^fed fidein importare ^ quce mill atemis gentis ritus ^ aut confu^tudines ^ quce niodo prava nonfunt^ aut rzfpicit^ aiit lcsdit ^ imo veri firta te&a vult* Rt quoniam ea e[i ptne hominum natura , nt fua , ^ maxim ipfas fitas nationes cUeris of exiftima' tione^ cf ivmore pr.vferant ^ iiulla odii ^^ aliena- tionis caufa potentior exiftit ', quain patriarum confuctudinum immutatio , camiK maxime , qui- bus homines ab omni Patrum iremoria af/uevere»

-^ /^dmiremini , &^ hudate ea \ qua^

laudem mercntur^ quce vero laudis cxpertia funt ^ ut mn fij/t prcvcn7?dis .iffentatorum moe extolknda , ita prudentice vcjhce erit , dc his aut jitdiciuni non Jerre^

aut

(59) Inf^rii£lio ad Vicarios apo'lolicQS rnjiia , apud H TiUkr Tom, Vu pa^, 246,

Colkghim L ir

am certe von tCiUirz , o* ultrn damuare ; qiics vero prava tx^iicrint , mitibus iiia^is ^ Jihutio prnfc?7j^ denda^ opponwnrate mminiui capta ^ qua difpofhis mimis ad veritatcm capefjhidainfinJimfinefenJ-iievcU lantur.

§. XIX. Riccius igitur hanc rationem apud Sinas (eqii-T» tus, manum operi jam Ijberius admovic, lihiumqne q^uem prius euai in iincm. fcripferat:, anno UVo^ vulgavic hoc ticuio; lien-ckU' che -y ^ hoc eit; Cilorim Domini v^^ra ratio. Tca enim inter (o:)os convenerac, uc Deas voce T^en-clin indicare.vr^ poiTe camen exemplo facra: Scriptura^ , ii res 6c tempus ferrec, eciam voces Jien cockim , auc X^;//-/i fupremus Imperacor , adhiberi, (^m: res quot tricis poltea occadonem dederic, in loco di^ cecur. Ceteru-u Riccii libclliis , uc primum vulga- cus eit, noii modo in aula apud primarios, (-"d rehquas quoquc imperii provincias, urbcs, & op^ pida, cancam apud omnes admiracionem, 'a^lHmatrj- nem , (& reverenciam religoni CiiriiLiance , nomiriiw que Europaso concih*avic , uc nihil frequencius m omniumorc, quamlex Chriffiana, verfarecur, quem* admodum Goupkcus referc. Cbo) Quod i\ hujus te-. iiimonio , quod a Jcfuica proIecl:um (ic, hdem ha- t cre dubicas, lege Dominici Maria: Sarpctri ex fa* r iji^ Dominicauorum vecerani in China Miflionarii rtitimonium. Eccumill ,d : (61) f^do irjrafcyipus Frater Dominicits Maria Sarpetrus ordinis l\^diCiU iorujn Letior , cum fcepius , atque attente hgerim H-» hrum Matli^i Riccii e Societctte jefii^ qiiem isjinice con-^ fcripfit ^ Tiea-chu-che y , diciuni ^ koc ^/?, ccs^

O'

(6n} Procemio fcientise firiicss pag. loo. ^6i^ A- polog,ia pro decreto Aiexaiidri Pap;^ VIL pag. 1, edit. Lovan. 1700. Jiir} alias ifrnic de-? prom!?^ ubi CCXI,i7np^%rtT/ri Qtttoumnn uecexi^ pag. 258.

12 fiiftoria CoJUrov^rJzarum

iorum Domini vera ratio , quo qiiidcm liiro pottjjfi- miini de Deo agit ^ uftor ^ qiwd diclus Puter mate- rias , qnas ibi tra ^iandas fnfcepit , adco do&e /miil cfjeliciter exhaii/ity ut Mffionariis ^ qui pojl illum deinde in hac Si'-zn/t vif/ea Jahorarunt , parum vel ctiuui nihil reJictum fuerit 'circa di5his materias j quod diclus Pater partim expUcite , fiifeque , partim implicite ^ compendio non fit compkxus, Teftor itera , mihi crehro vemfte in mentem ^ qiiod di&us U- her , opus e/fet ejusmodi , ut /tfie revelatione divina , aut fpeciaU Dei auxilio non potuerit ah autore per^ pci. In quorum fidem hiCce manu mea fihfcrip/i, Ex Qiian^ - cheu metropoU provincice Qjian-tung di&ce. q. hfaji i66j, Frater Dominicus Maria Sarpetrus ^ 4iiias a S, P^tro ytefti/icor iit fupra^ iif quateniisopus fuerit^ juramento confirmo. Nec tvimen putare de- bes , eo iibello omiiia religionis noltrc^ myileria ita ptiripicLie, qjaemadmodum attribuca divina, a Ric^ cio enuckata fuiiie , puta VerDum lacarnatum, Chrillum pro genere humano paniim, &c. Ha'c enim teneris animis, veluti crudos cibos languenti itomacho, non ceailiii ingerenda ciTe , cjuo^ [elicius deinde alicjuantum jam confirmatis , veluc (olidio- lem efcam; proponcnda elle putabat. Scio hanc lationem aliquibus, prcclertim famigerato iiii Hya^ ciatho Serry fuifre improbacam : nec tibi, ut video, aiiiciet. Mentem enim cuam facis iithic videris prodidilTe , ubi verbis Mosheimii ; £iii avmer ^tapu^tacr ©ber 3)omiuifauer bleibt Das» , xo^f^ u \\\ <?iivopa u>ai'/ ein Scttefmond) unb %V:ebi^ {»01' • confeilim fubjicis : (62) nempe hi ^ ut apo- ftoli , nhiqiie eodem hahitu , fmlUs humanis artihus prcefidiisqae inftru&i , Jefim Chriilum cruci fi^ xum tantum pradicahant. Laudo in his zelum ; fed ii Riccii tempore, quo Sinis nihil adhuc de religione Chriitiana conllabat, a Jefu cruci tixq miflionem

(uam

(62^ Pa^, m

Collcdiuin /^ ' 15

"i)

fuam aurpicatl fulfrent ^ profedlo qulsquc pruden- tiani in illis deiiderafiec. Aliter Paulus Apollolus apud Judseos, qui MeflTam ex pluribus vaticiniis vencurum friebanc , alirer apud Athenienfes, qui- bus nihil de eo cognicum erat , fldem promulgav?t, Si , cum Theologiam apud tuos proleflus fucris , fanftos Patres legilii , legeris haud dubie etiam apud Ambrofium , infignem locum de modo genci- les ad ftdem adducendi, (in contra, libens tib'i il- lum exhibeo* (63) Ueo ttiam ms ^ aic, ctim aUqui ex gziitihus vocantur ad Ecckfiam^ itapnuceptomm

feriem formare dehemus , iit primo wmm Beum au- torem mundi^ ommumque effe doceamus ^ in quo vi^ vimus , &r' fumus , & inovemur , €24Jus £f ge7ms

fumus Deinde opinionem illam , quce tjl; de

idolis , de[}ruamus , ut non pofpnt arfrent . uri- qut^ vel lioni materia vim in fe hahere dvtnavi, Cum iinum ^Deum effe perfuaferis , tum indicio ejus adfiruas ^ per Chriflum nohis falutem datam^ inci- picns ah illis , qua gejfit in corpore , cT ea divina defcrihens , ut plus ^ quam Iiomo ^ ftdff^e videatur ^ viStam unius virtute mortem , mortuiunque ah infe-' ris fifcitatum, Paulatim enim fides crefcit ^iit cum

fupra hominem fuijfe videatur , Deus Credatur > nam nifi prohaveris , qmdfacere Hla ^ fine divina virtih te mn potidty quemadmodum potes prohare in eo vim

fuijje divinam ? Lege fermonem Apojloli apiid

yltlienienfes hahitum^ qiii^fi a primo deftruere voluif-

fet ceremonias idokrum , fermonem ejus aures <^e?nili' um refpuijfent, Ah uno igitur Deo operatore' mundi incipit diccns : Deus qui fecit imindum , £r cuucla quce funt in eo ^ negari non poterat^ unum effe ope- ratorem mundi , unum Deum , unum creatorem : ^ad-

jtinxit.^ eo quod cceli 8r terrce domi/ms in manvfaFris non digmtur Iiahitare , deinde , quod intra auri , ar- gentique caffam materiam nequaqiiam verifimile fit y

ar-

(63) Iii caput 9. Luc;

14 Hiitoria ControvQrfanim

CiYtificio homhjis vhn dhbntatis includi , erroris re* tneditnn docens cjje jhidnmi. pomitchdi. 7\riC venit ad Chrijhwi , mc tam Leiun mahnt^ qiiaui hominem iiuncupare^ dicens ; in viro, qiio depAtoni;dbns fidem

Jufcitans eiim ah inferis. l^id enim tra&at , debet aadientiiim cojifiderare perfo7:us ^ ?ie prius irrideatur ^ quam audiattir. Qiiomodo enim Athenienfes crede» rznt , qida verhiun caro fa&um eft , ct' de Spiritu

fancfo Virgo concepit , qin irridebant , qida refur^ reciionem audie) avt morutorunu — — non in prin» cipiis perfecia quceruntur ^ fed de principiis ad ea^ quce perfecia funt , venitur, Ergo tali ylthenienfes in-

Jormavit pracepto , talis nobis apud gentiles ordo

fervandus eft, (64) 'ialis quoque a Kiccio modiis & ordo fervacus eit Nec propterea tibi perfuade. rc debes, Jefuitas myileria hitc , cum cempus op- portunum erac , Sinis non prLcdicafre. Audi Sar- peirum ; fidan , inquic , facic^ quod Fatres Societa» tis f-efu in hoc regno Sinarum Chriftum cruci fixum non folum ve^-bo , ^ fed etiam multorimi hbrorum vo^ luaunibus ^ (6^) ethnicis uhUhciant ^ ^ de facras

pafionis niyfteriis fuos ncophytos dfligenter iriftrinmty c-r ::oviffime perfectitor fanfrai legis Jang - qtia r!- en dicius ^ koc potijfimum cohtra eva::ge:ii pra^CDms

f

op-

(64) EandcTn rationcm Grcgorius M. AbbatiMe- iico , ut Auguiiino fiippctias fcrrct , in Angliam profcPturo, fujifit. ^am dmis ^ a\t ^mentibus f:mul omnia ablcindere , iiyrpojjibile efe , nov ejt ctibivm , quia is qui Jumiviwn locum ajcendere nititur , gradibus vel pcjj^bus ^ ncn autem Jalti- buSy eleva'ur. Hitc igitiir d'leSii-^nem tucwi ^ /ikS inquam^ fratri nojiro Au;^^uiiino ncccfe ejt aicere^ lU ipje in prcejenti ilik ^rjj.tus perpendat , quali" ter . :>mnia debeat dijpajivre. Ven. Bcda hift. Ecc^lcf, An^ioruin Lib. I. cap. 30. (6 ) De

• myftcrio paflionis , & mortis Clirifbi , libr.s fi- nice editis traftarunt , Michael i^o^^e/n<.3- anno 1584. Riccius in libro Xe - y anno 1603» D'da-

cus

CGlkghm L 15

vppmit , qnod fcihczt lioiitiiiem ci uci fixmn pro do- viino cobU &^ tcrra: vci.crentUY , qiiod qiiidcm ex librw riim Patrum Socutati^ teftiiHonio con-prohavit. {fiC^ Tu taiTien non ceflas Lecloii contraiiurn in- gerere, prcvimim ilLhic^ ubi tle piofefiTone fidei Ignatii Chiu agis, (67) li^ q^i^^? uc addis, veliifum yefu Chrfli nomen fyflra qurefvcris , tLliemque afters Trigautiuin. Scd cur cx eodem Trigautio non addidilii, cachecumenum hunc a Jaico Fr.it: e Francifco Marcinez Jciuita, de Domini tormeniis fuiffe edodum ? cur item omiferas ilia ejusdem ia profefiione Hdei edita verba : ad fdd Chrifiiance ca- pita qiiod attinet , tameifi in fngulis myfleriis eoriitn viagnitudinem non afjeqiiar^ tdmen ex animo me fubjicio^ credoqm oinnibus ^ qucB in iis continentm\ (6>^) Si non elt iingulorum mylieriorum. magnuu- dinem affecutus , conleguens c(l, nec iliud de njorte Chrilli efie aflecutum itaque id etmi minimie ignGrafle» Ha:c fi Ledori tldelitcr exhibuiiics ^ longe aliam de hac fidei profeflione mentem ei ingciturus eras, Verum has, ck: fimiiles impouuras, quia in trac-en- do tibi collegio occupor, interea tibi condono; ac illud, quod uno pene halitu illhic de lefuitaium^ Mandarinatu eliias ^ difHmulare non pofium. 7 an- ta 5 inquis , fuit ilhi Mandarinatus retinejidi cupi-

di-

m I ' II.., — ■

cus Pontoici 1610. loan, de Rocha iSi'/. l^on-yo^ bcirdtis ineditationes de palllone Domini : eius- deiii arguiiicnti opuicuia edi ere Gafpar Fereira . Jac. R/io ^ Alpiionius Vogmm ^ loan Froes^Ro- dericus de Fi^^^virecio , Emanuel Diuz , iLcm Julianos Jlcin^ anno 1635. & Adamus S'c//o// , 1642* Vid. Philippucinm de cultu Confucii pag. 77. Ex liis jicet infcitiam P. Jo. Bapt. Aiorci]es Dominicani conjicere , qui , tit alibi dicetur, Pvomam profeQus , Jefuitas detulit, quaii neopliytos de induiivia hoc myflcrium ce- Jarent, (66') Apoiogia pro decreto Aieynndri VIL pag. 4. (67) Pag, 4)6,(68) Expe .Chrifu. apud buias pag. 512,

1 6 Hiftoria ControverfiUYum

clitas tanti aith^c favor , o^ illius friiendce deftde- rimi j atque liGruni amittendorum metus , ut quidvis prjthts agerznt , imo rejigionis ver^e ultro prmioven- dce ohicem poni obtmderent , fiqraviffimis Po72tificuin decrctis obfequerentur : ac ruifus Mosheimium , de- iicias tuas, tellem accerfis, De obfervantia Jefuita- lum decretis Pontificiis prseilita , ubi locus mone- bit, multa audies tibi non ccgnita, hic illud, ni fallor , volebas , Miffionarios Jcfuitas , in pri- imis Pekinenfes, metu amittendi Mandarinatus non fuiife aufos, Jefum Chriltum , eumque cruci affi- xum prasdicare, alioqui non video, cur tam para- doxa , nempe proreffionem ,fidei Tgnatii Chiu^ alias Chiutaifo cum Mandarinatu Jefuitarum conjunxe- ris. Sed , cujus ahas (§. lO) jam inemini perfecu- tio ab jangquangiieno in Jefuitas mota, te aut ma. hifefti erroris, aut infcitiwS redarguit. Et-quemtu mihi Jefuitam Mandarinum ^, quo Chiutaif& ^dtm Chiiitianam profeilus erat , rempore produces ? hte- res? vide, quam temere, (ineque judicio plcraquc in chartam foleas conjicere ? natus cit Chiu , ut iii Trigautio legcris , (69) anno 1^49. fidem profelTus eft annos natus quinquaginta feptem, ut apud eun- Trigautium legere poteras, itaque anno 1^07. -A- ge rurfus, nomina, ii potes , hujus temporis, Je- fuitara Mandarinum. Fruitra es, nec enim quem- nuam ante annum l64v leperies , quo Xtin-chi pater Imperatoris Cham-hy ^ Adamum Schall Cd. du gnitate ornavit. Ab hoc rurfum neminem inve- nies uique ad annum 1664« ^^ Cham hy Ferdi- nandum VerhiS Mandarinum renanciavit, Abhinc vivo hoc Imperatore, apiid quem Jefuitas gratia in primis valuiffe tuus Mosheimiu^ clamitat, ne- mo iliorum totis, quijus regnabar, iexaginta annis eam pra:rogativam obtinuit, Quin Patres Pereira^ 6c Gcrhilkn , quos idem Cham-hy pacificacioni

Mo-

(69) Cit. op. pag. 511.

Colkghm l xj

Mofroviticce anno 1689. ^^ Nimpcliou interefTc, & tlignitate Mandarinatus ornatos efTe voluic , uc confeda feliciter pacc Pekinum redieranc, co ho* nore fiia fponrej nec invito Imperatoie, fe abdi- carunc. (70) Hoccine eft dignitates Mandarinatus aucupari , auc metuere , ne amittantur? in quanco tu errore cum cuo Mosheimio cubas ? Recenfea- mus jam reliquos. imperator yong-tching qui patri fuo ChainJiy fucceffcrac , tcrtio regiminis fui anno Patiem Kdgkr ^ tribunalis machematici Prae- fidem , incer Mandarinos rooptavit, eique ob la- boriim copiam , ^ Legati I ufitani , qui tum ad- erat 5 gratia adjunvic Patrem Andream Pereira Lufitanum. Nunc \e]im, mentem, auresque uc erigas. Imperator Kim-hng laicum Jefuitam Ca-* ftigIio72e ob pinp,cndi periciam, tum Patres Augu- flinum Halhrfiein Prs^fidern cribunalis mathematjci, & Antonium Gogcisl^ ac Felicem de Rocha ^ ejus afreffores ad Mandarinatus dignitatem evexit, quod- ve mireris , laicum Caftiglioiie cum Augullino HaU krftdn tertii ordinis , reliquos duos fexti ordinis Mandarinos t^^ voluit , quorum priores duo pavo^ nis , poftremi vero ciconics , non item , ut cuin Mosheimio fomnias, draconis ^ infgnia deferebanc. Habes igitur ab anno I^Sl* hcc efl, ab ingreffu Jefuitarum in Chinam , ufque ad celeberrimum annum 1773. itaque duorum fere feculorum fpa- cio ex Jefuicis Mandarinos univeife cdo. Et exi- gui hujus manipuli caufa cancum Mosheimius, & tu cum illo clamorem in Europa excita^ ? con- donanda utrique vclhum eil rerum fmicarum igno- rantia, tibi in primis , qui, ubiexP. Schalldomi, belliquc Mandarinum fabricaveras , in ha^c vcrba

fub-

C70J) Florianus Ba/zr CoUegii Pekineufis Pve£lor ijl refutatione Mosheimii pag. 64,

B

t^ HifloTia CoJitroverfiarum

fubjungis: ("^i) quid ergo irn^eciiel^at ^ qiio vmmt

cicoriam cuni Dracoiie , militari fymbolo commiitaf''

fet in SchalJio^ aUoquin Mandarinis belUcis concedi

folito, Mulra certe impediebanc , illud in primis,

quod nemini draconis inlignia deferre liceac , ni(i

Imperatori , tum regulis, 6c iis , qui regii fangui-

nis funr. Militares enim Mandarin: dillinda a

tlracone animalia pro Infigni gerunc. Primi , &

fecundi ordinis Leonem ^ quos rfiajor, minorve in

Leone auri copia difcernic : tertii ordinis Tigridem^

quarti I.eopardwn , quinti Urftini , fexti & feptimi

ordinis Tigrijem minorem , oftavi denique ordinis

Hippopotamiwn nec ulii integrum eft, ha:c (igna hono-

aris permutarc, C72) Revertamur illo , unde tui ,

& Mosheimii caufa parumper digrediendum erac^

§. XX.

Jefuitas igitur, ut ca^pi dicere , ea , quam

Riccius inllituerat , ratione rem Chrillianam in Chi-

na pene quinquaginta annis adminitlrabant, cum

anno t6^0, alii quoque religioli ex Philippinis in-

fulis ad Sinas delati, in parcem laborum venere,

Praecipui ex hisfuere Joan. Baptiila Morales ^ Domi*

nicanus, & Anionius a S, Miria^ Francifcanus.

Uterque aiiquamdiu in urbe Nanchang apud ]e-

fuitas diverfari , in provinciam Fokienfem difceflere.

Hic dum lingu'je Sinicx fe impcnclunc, & ritus

gentis EuropiEo oculo confideranc, miris fcrupulis

agitari coepere , quos Morales quinro poft anno ,

fex dubia complexus , P^ Furtado Jefuitie propo-

fuic, (73) qui cum illi non facis fecifTc viderecur,

omnia

(71) Pag. 143, C72) Floriaiius Bahr cit. op. pa^» 82. C7:^) Dubia hgec , & eorum folutiones P» Furtcido ad fiuim Generalem perfcripfit: eadem D. Mciigrot ^ de quo alias redibit fermo, in fua expofitionc in exitu feculi XViP Pvomam inirit, fcd folutiones Furtadi ^ quem ille male Uurtadum vocat , fuppreflit. Si tam prolixa

non

Colkghm L 19

omnia ad Furopceam confuecudinem exigens, palam- Cjue Jefuitarum in adminiltranda re ChnlUanci pra- xim damnans , ob zelum prudenticC legibus haud fatis accomrrodacum, (74) Proiegis jufTu in Philip- pinas haud muko polt exaftus ed. Hic dubia fiia iatius deduda ^ quin folutiones FurtaJi adjecerit, typis Manihnis vulgavir, ad qucie Furtadus haud tliu moracus prolixa commentatione refpondic , (-^5) perfpicue oftendens, conatum illius nullo neophy- torum friiftu , & perexigua fcientict fuie in Sinicis exiltimatione cefnfie. Sed Morales in refponfi loco archiepifcopum Manilanum , & epifcopum Zebu- tenfem adire , h. Jefuitas fuperliitionum reos tra- ducere perrexic; qui cjus tide indufti fua interefle arbitrabantur , ut datis ad Urbanum Vfir. anno 16^6. litteris, rem omnem Romam deferrent, fed polka meliora edo£li , fequente anno Jefuitas apud eundem Pontificem aliis litteiis a fufpicicne purga- nmt , quod non fincere, ut ajebant , de ta re ad fe reiatum eflet , itaque fuarum partium videri , iit Patres SocUtatis a t^^n jiidigms qtterimomu vindU care7?t , &^ enrumdmi imwcentice & ve^itatis patro^ amiim virijiter fnfciperefit. {jC^ Accufationis hu-' jus meminit quidem Frater Hyacinthus Serr}, (77) fed palinodiam utriusque fraudulemer reticuit, ex quo , quid ille hominis , ^ cujus fidei in rebus Si. nici? fit , facile conjicies, quod ea de caufa moneo, quod mihi fi\;pius deinceps cum iilo res futura fit^ ' Ceterum Furtadus non contentus ea commentacione, quam fcripro P. Morales oppofuit, focios pro ca, qua iis prsterat , poteftate in urbem Hang-cheit pro-

H a vin-

non cITenc , libens ea hoc loco depromerem , ut , quam non bona fide D. Mmgrot egerit , omnibus palam fit. (74) Malieres enim, inter reliquai, promifcue cum viris ad tempUnn ad- mifit , qiiod apud 5?inas piaculum efl. C7S; E^- ftat Parifiii an. 1700. apud Nicol. Pepie edita

lioc

30 Hiflcrja Comrovirparum

vinciae Clic-K\ang metropoiim anno 164:1. conveni- re juffit, denuo conruitaiicnem de ritihus Sinicis habiturus^ Uc les , quas poltea narratione com- pleftar, facilius intelligas, ntccifc eil, ut ea , quae in hoc conventu a Jefuitis Ibtuta luere , ad ver- bum leferam. (78) Qy^fi^^^'^ f^i ^^^ confultatio in- choat , de iis , qu^ ad inormos fpechwt , de eo , qnod l1ao vnlgo diciuir , i79) ^^^ folemnibns apiid Sinvfes verbis ac ritibiis ^ offciopsqiiefalutationibus poft amicorim mortem nfiirpari fo/itis, Patres cen* fiieriint , mftri omnium mitneris efje , catechumenis clare ^ ac dihcide res qvasdamexponere^ qnasabnfus^ if fuperftitiones efje , manijefte conftat^ verbi gratia : l.idolis (fferevota^ ^ preccs, ^, ante mortiionm feretrum fortiri, 3. eorum auxihum implorare^ vel ftbiy vel liberis , ac jjepoiibus fiiis^ auteam de mor^ tuis opinionem fufcipere , pofe eos nobis opitulari. 4, credere mortuorjm animas interefje taheilis iis , quibus eorum infcripta funt nomina , non paradifo , vel iiferis. 5. Cibos iis (fferrcy quibus irforuin a^iimce vefci , aut ciborum , odcrumve nidore pufci credantiir. 6, moJ?etam ex aurata papyro , atque alia ejusmodi incendere , fic , quafiprodcfe ea pqffnt iis , qui ex hac vita excefcre. Et quoiiiam his ommbiis trrores mamfefti continentur , quos ex animis iiomi'^, num evellere ^ noflri ofpcii eft ^ fidulo curabimus ^ ut

in

hoc titulo ; RefponJ-.o P. Frarcfci Furtado , vice provincicilis Soc, Jf:> cid XiL QuiTJtioms a P. Fratrz Joa. Ecipt, Muraks ord. S, Donrrtici , Manilarii^ propoptas Patribus Soc. Jf/u labo' rantibus in prceciic^tione S, Evarigelii in Im-' perio Sinarwn. (763 Philippuccins in praeladio ad difquiritionem de ritibiu Sinenfium. pag. ?^ C77) Operum Tom. VI. edit. Lugdunen. ann» 1770. pag. 7 {.4. (78) Apologia pro decreto Alexanrri Pa >a2 Vil. pag. 76. (79) Voce Tiao Sinae ccremoi as , quas defunQis progenitoribus, & Majoribus exhibere folent, comprehendunt.

Colkgmm L ' 2,t

iutclUrant f^er ms mlul ipfts aliud licere ^ qnam iit faliuatioms , &r ciErcmviias adhibgam merc poli^ ticas y ^y civikSj qiia ideo fiint iTiJlituia^ iit de* hita parcntibus obfervantia eodem ritu etiam mortuis exliibcatur^ guo erhiberetur viventibiis^ ut Sinarum libri teilantur ; Sii - fu - ju - vam - fu - cien. Qtian- twii ad eas falutatiQnes fpc&at^ quce teflaudi dohris caufa poii a.wcorum mortem adhibentur^ FafreS cen*

fuerunt ^ eas p<'ffe tokrari ^ quales minc ufurpantur^

Jui.tque luichnus tolerat^e, Fuere^ qui dicerent , eas tokrari fcilicct lam diu debere ^ quam diu fieri non

pcffet aliter , £ir , yf qiia efjet dubitatio , e^iitendiim eff , ut , quoad liceret , Sinenfs ad tnorcs Europceom Yum , atque InjHituta traducerentur. J^am ceremo'- 7jiam iliam^quce Ciao diciiur ^ efl^qite in eo pofztay ut verbis confolatoriis addantiir odores , &"' cerei , &* taui mortuus , quam ejusdcm propinqui^ mcre patrio^ capite fcilicet ad terrain demifo falutentur^ commu^ nis Patrum ferfus Jiiiti nilul in ea effe , quod debeat Chrijiiauis interdici , prifinamque ejtis toleranda conlheiudinem pofe retincri : neque tamen defuere^ qui cenkreiit , caute a Jiobis potiffimum ujurpandum efc , viderique longe fatius , cum prcsfertim a Chri^^

Jlianis fucrimus inviiati , eorum domos accedere^ atque ibi precibus ad JJeum , orationibusque reci^ tatis 5 demortui propinquos folari ^^erbis , dolorem- que tefiari nojirum ; tum , fi pauperes atque egeni

funt , aliquid i^fis ekemofyna loco largiri , vel pa •

Jiillos y cereosve vulgares ^ quos ante imaginem alim quam piam incendant , ad exorandam in mortuos ckmentiam Dei, IJtile in primis erit inter eos , qui deinceps ad fidzm Chrifiianam accedent , eani induci conjuetudin^m , qua jam in multis Ecclefiis cbtinet , ut fcilicct Chrifiia?ii doceantur , ubi quis e prcfiryquis j pa>'entibusve deccjferity vel imaginem aliquam piam , vel certe crucem , aat fan^um Do- mini nojiri '^efu Cfirifii nomcn imponere illi menfa

/liptr quam odorcs incenduntur^ if ante quimfom

B 5 le,2t

l^

Hifloria Co72troverfarum

knt SifJCB corpora ho72oris caufa ad terram dcmitttrc» Fc retum pr^terea elt ^ ut qu-^dam cattchibnii capita iatius exponerentur , denique , ut ad calrein add!tur, placnit praterca twafH ab onmibtis ^ atqiie eanicjn iniri rationan i?2 numerandis feptem cetatibus miiJiy emi fci/icet^ qiia cft RomaJii martyrokgii ^ jiixta declarationem if aprobatioi^em tlieologoriini Romajoriun ad ms mijjam anm i/>4o. tiim quict talis e^ ufus Ecclejta , tum quia calculus ille ma- ^is ad Sinicorum annalium calcuhm accedit : quarc /ibros ;a?n editos emendari quantum opus fuerit , at-» que ad hoc decretum accomodari^ 72e /i parum inta72- ta re concordes nos ejje Si72ce videa72t ^ occafionem inde fumant accufa72dce fdei Chriftia7ice. (8o) Hsec Coiiventus illius ftatuta funt , quorum pars pras- cipua ad ritus a luperllitionibus , quas Bonzii varia- rum feftarum contra Imperii fandiones invexe- ranr, perpurgandos fpedabant. Quo magis mi- rum vide i debct, JdUitarum , ut poilea patebit, adverlarios, lite Romam delata , id fummo ilu- <iio egifle, uc , qua: Jefultae confeftim in principio neophyiis vetabant, illi ab iftis indulca fuilTe con- ten lerent , ut, cum ilio ventum fuerit , uberius dcr larabicur, Aique hctc, qux interea ruminare poflis , pro Coiltgio primo , uc reor , facis lunt«

^

COL-

(,^,1!) Aths CoriA-entus hiiMis fnpfcriprit Y.-T>or\vni* cvs Ncivctnm Ordjnis Prgedicatorutn fcrvens alias ritiUTm impujj;natnr his verbis • atc^vt hctc ex*- jicrt in i-pf) textu anthcnticv , Lif.tanica lingr>(M Jcriv^o, In cujvs rei fidcm Jnbjcrivfi in has Ccrtotiaf domo ^ dit i. Ofito^, 1665, Fr* Bo- tninicus Navarctu^

CoIk(Tmm IL 25

COLLEGIVM 11.

Moraks Romiim proftEliis , facrce Congregationi Je profyagauda fide ritus ftnicos tamjuatn fuperfli* tiofos pro^miit ; iu-ec illos tales effi pronunciat ^ ciijiiS juJicium InJiocentius Papa X, ratum ka- hty domc /zhi ^ '^ fedi apoJloHcts aliter vifumnon fucrit, Morales in Chinam redux ^ Cojigre^atio^ nis refponfa ?2on rite in Si^iicum vertit. jitfui^ tos , qui auditi non erant , fedem apoftolicam apm peUant y miffo Romam Frocuratore P. Martino MiVrtinio : liic ab Ahxandro VIU Decretiim nro ritihus ftnicis impetrat. Serryanc3 de hoc Decre^ to cavilliy £r hallucinationes.

§. XXI.

|\^/^ orales , quem nuper ob parum prudentem zc- ^7 it lum ex China in Philippinas infulas exaftum memoravi , indc in Europam folvens , magnis ici* neribus Romam contendic , urbemque^ <Sc vici. nas , qua pertranfiic , regiones (inillro de Jefuicis rumore implevcrat , ritus Sinarum , quos Euro- pa^i obfcura hadenus fama acceperanc , palam verbis inft^dacus, Mox porrefto libello eos uc ve-i X2i facrifcia ^ in veris templis ^ 6c aharihus proprio didis , tam Confucio , quam defunftis progeaito* ribus exhiberi foiicos, cum reliqua, in quibus ei cum Furtado non convenerac , ( §. 3o. ) Congre- gationi de propaganda expofuit. Illa accufatoris libellum , 6c capita in eo contenta pr^cipuis theo- logis expendenda commifit, audicisque eoium iu- diciis , riuus iiaenfes fuperftitione ^nquinatos , ita«

B 4 qud

64 Hijloria Coutroherjzarum

que vetandos anno I^^J. cenfuit, ipfeque ImiO' cehtius Papa X (id prcefatcB Con^reyationis preces , omnilms , fcr' /w^ulis Mijfionariis fuh pmia excom- municationis lata fentemia ^ Jtbi ^ &f janSlce fedi refervata mandavit , ut refponfa , ac decifiones prce- di&as omnino obfervarent , easque ad praxim dedu' ce^ent^ donec fibi cf ^pohlicc-e fedi aliter vifum 7Jon effety ( g £ ) Cu jusmocii aucem fuerinc refponfa Congregationis , illic commodiore loco ciic^cur, ubi de Oecreto Alexandri V[I^ fermo erit. Si polbema Congregauonis verba rite perpenderis , nuHo negotio intelliges, ricus finicos ea folumcon- dirione fuperltitiofos fuiffe declaratos, fi Morales veritati conientanea retuliHet; alioqui fedes Apo- ftolica fiDi poteltatem aliter de iis judicandi non yefervairer. Hoc iit altc menti imprimas, cupio. Moraies obtento Hecreto m Chinam rediit , P. Kavurettam, virum fui ordinis, poil dodam Val- lisoleti philofophiam fecum adducens, Hic ille eft^ qui ferius pollea ^item de ritibus (inicis , diu fopi- tam , acerximo conatu fufcitavit. Vix ad fuos Morales reverfus eft^ cum refponfa Congregationis ferius, qjam oportcbat finice converf:i vulgavit; ex quibus cum Jefuitx intellexiffent , ritus gentis longe aliter , quam re vera effenc, CS^) Congre- gacioni expolitos fuifle ab homine , qui vix quin- que annis in China moratus, (5c uni urbecuU in provincia Fokienli fere inclufus, nec facis in claf- licis Sinenfium libris verfacus fuifTec , ad hxz m Innocencii claufula non obfcure locus appellacioni darecur , haberentque gentis confjetudjnes; qua- draginta, & ampiius, annorum experimento (83)

ma-

(80 Benediftus XIV, in fiia Conflitutione: Ex qtio fifigulari, (82) Philippuccius cit. op. affert ca- talogum 42 falfarum fuppofitionum , qujE in relatione P. Morales ad facram Congregatio- nem ., cubant, idque , ut ita dicam, ad ocu- lum oflendit. (83) Ex his fuere Valigmms an-

Colkgium II^ ^25

magis perfpeclas, purabant fibi licere, ut fedem apoitolicam melius edocenciam appellarenc , prae- fe tim , quod viderenc , P. Morales a fuo redicu ^ Congregationis refponfa non rite in Sinicum con- vertiire, (84) perverciiTe ordinem refponfionum , •S.: qux Congiegacio de propaganda^fub conditione vctabat 5 illum fimpliciter prohibuiffe , denique ncophytisTuis quifcdam indullifTe, quce manifedam fuperibtionem continenc, (85) His de caufis «Sc ipli Procuracorem fuum Romam delegandum cen- febant : Jedtus elt P. Marcinus Martinius , qui' an- no 1651. navi HoUandica vedtus , circumnavigacis Hibernia , & Bricannia appulic m Norvegiam, & inde longo per Belgium ik Germaniam icinere, tercio poll , quam ex China foiverac , anno Ro- mam cenuic. Sed jam mulco ance fama de illius navigacione in urbem allaca , Jefuicarum adverfa- rios, quod, cur is venirec, pene providerant, mi- re fDhcicos habuic , qui onmi indudria adlabora- banc, ut 13tcretum anni 1645. nova conttitutio- ne priLis coniirmaretur , quam ille Romam aicin- geret, (86) Id cum iiii Antverpiie moranti (igni- hcatum fuiffet, coniellim icineri fe accingens, men- fe Sepccmbri anno l655» i^^ urbem pervenic.

B 5 §,

nis 35. Cataijciis an. 46» Akni ^,6, Emanuel Dlaz fenior ;^8. junior 49. Ferreirci 41. Seme' dvs 49. Schall 44. Huglii(s 45-. Camvari 35. Ma^hellams 37. Intorcetta 40. partim iii aiila Pekinenri partim per Imperii provincias fparft ut habet Sotvel \\\ Bibliotheca Scriptor. Soc. Jefii. ad dictos articiilos. (84) Exempli caufa de adminiflrando mnlieribus facramento ex- tremse unttionis : Sacerdos , ait , miilieribus ifi mortis sirciculo vice alteriiis facrmn oleum cofiferat, Vide Fhilippucciwn cit. op. a. pag. 40. ad 141. quafi vcvg alter, quam facerdos id facramemum conferre poffit. Haic infignem lin- gU3B rmicce imperitiam in P. Morales indicant. C85J) In libro finico a fe edito hsec diferte

26 HijloYia ContYoverfarum

§/ xx[r.

Hic , nt primiim a via refpiravic , fa- Iut3tis Pontifice , & purpuratis Patribus , li- belium fupplicem facras Congregacioni obtu- lit, quo caufam adventus fui expiicat, praeci- pua ex eo , qua^ huc pertinent , excerpam : (^^"J^ Ut itaqtte , inquit , facra Cnngrcgatio ck propagan- da C88) i'formetur j dico ^ in illu quccjitis P, 'Jo- anms Bapt, Morales non nuUa prorfus falfa ^ tiim qiioad ipfnmt faSla^ tum quoad f2ofiras praxes^ fuiffe th.eologis illis a facra Congregatione deputatis ^ (uppofita^ quod omnium Fatruni Societatis , qui

lia

habet : annuatim ftatuto tempore ^ cum rzcurrit Jolzmnitas Fo , ^ alia vocata La ^ die natali parentimi , die qua virilis pikus fumitur ^c, fiiii parentibus faufta hilariter annunciznt , ^ profundam zxhibzant reverentiam, De folemni- te Fo , vocabulariiim fimcum Kin^f-ku di^lum ita : in diebus vocatis Fo , mali Jpiritus , five lemures perambulant ^ ideoque totis illis diebus homines fe abfcondunt ^ domefiica negotia nnn traBant. Vide Philippuccium cit. loco. (36) Patet id ex epiflola, quam P. Chrillophorus Schorer , AiTiftens GermaniaD ad eiim Antver- piam Pvoma die 27. Junii 1655, dederat ; re^ ligiofi nobis , inquit , adverfi ^ ( hoc eft: Domi- nicani ) eo ufque rem adduxerunt , ut in primct Congregatione fententice eorum contra nos datce

- ejjent confirjnandce. Fortuito accidit , ut

vefciremus y atque inde petitum eft ^ ut cum R, V, e finica mijjione propter hcec negotia vnizrit , Jaltem differatur res^ donec R. K audita fuerit, Vide librum de ritibus finicis Au^ufts editum 1701. pag. 170. (87) Ibid. pa^- 171. (88) Me- rito explodendus eft D. Mofheim de Martinio pag. 15. ita fcribens : Q:r annbetc ftd) atci)t a\x t)ie j^oiii^reciaticu , bte b.i^ ^ortv^e Urt5cil ab^^e-' fagt \)atte , wcil er leid)t t>or^crfa()e , baf] \i\i^t t^rcii @prud) fd^ivcriid) wtcbcrrafcn ivurbc. P. Morales qu^fita Congregationi de propagand^ propofuit , idem Martinius fecit.

Coljeghim IL 27

}ia&e72us in Sina fuerimt ^ te^imonio prolo ^ m/no animf) , nt i\ Joanni Bapt, ac fociis fickm adi* viam 5 fzd ut etiam nobis adhibeatuY , &r quidem tnagisij quam illis ^ qida juxta notam Yegiilam^ te'}es ma^yis i-formati reliquis funt prceferendi : pau- luTnque infra r!e P. Morales; propofuit er^o dubia illa pro libitu , refolutiones habuit juxta falfo alla- ta ^ fuppofta ^ quibus obtentis tum demutn Socie^ tatis Putres contrarium fmire acfacere pubjicavit , nulla antea de modo noflro fa&a mentione , quia , 72C pars audirettir ^ metuit, Haec ille : tum obce- ftitus eil;, uc novae quasftiones haberentur , attu- lifie fe volumen , id hodie eciam in cabulario fa- crse Congvegationis fervacur, quo partim ex ciaf- (icis Sineaiium libris , parcim eorum, qui ab anno 15"^ I. vmeam finicam coluere, cum alibrum te- fl: moniis jure jurando firmacis fe monllracurum fideiec , fac ram Congregacionem non rice antea edoftam fuiile. Vifus eil icqua pollularc : hinc controverfii ob rei gravicacem ruifum Congrega- tioni examinanda cradicur, quas, ne temporis dif- penuium facerec, mandavic Marcinio, uc volumen qiiod facis fpifllim acculerac , iu compeadium ^ re- digerec , de ceceris , cum ufus ferrec , coram uc diifcrtaret , indulcum. Fecic ille diligencer , & optima fide , quod juiTus erac, laborisque fui op- pido pertinacis frudlum rulic. Nam poft quinqud menfium acerrimas ronrenciones , dje 23, Maicii anno 1656. pj^o illo, & ritibus finicis pronuncia«- tum efl, Alexandro Tapa VII. Cardinalium judi- ciis fuifragante. Ouas parces fententia complccli. tur; piior capita P. Morales facrce Congregatio- ni anno i645- propofita exhibec : altera , quse Martinius propofuerac. Cum illa ex his facile m- telligi poflinc , fuifecerit poilrema in medium pro- mere. Verum quoniam loquendo fam feffus fum, ne ociofus illhic afHdeas, age, lege illa, fed voce

per*

xS Hijiorh Co?itroverJTarum

perfpicua, ut ne quid abs te prKcermiiTum obfer- ve/n. -- Ordire. rg.^)

\. XXIII. „ Ceterum cum MifTionarii Societatis Jefu in „ proDdifto regno ( Sinarum ) tuac temporis „ (90) aiiditi non fuJrint , anno ehpfo Ij-^v ei- „ dem facrae Congregationi de propaganda fide „ pia:dicla quatuor qua:(ita propofuere , cum fafti ♦, diveriitaic, quje unicuique quctfito eft appofita; „ re ad eandem fac ram Congregationem fuprem* „ ^ univerfalis Inquifitionis jubente fanftillTmo „ domino noilro remjffa , eadem facra Congrega- „ tio, auditis QualiScatoium voiis, in fequentem ,, (cntentiam refpondit.

I. „ Quxritur, utrum Miffionarii novis Chri- „ llianis, quam primum baptizantur, dcbeant m" „ timare jus politivum , tamquam obligationem „ fub peccaco mortali, quantum ad jejunia, fe» „ fta fer vare , & conriteri femel in anno ac com'- „ municare? dubitandi ratio circa jejunium eft, 5, quia Sinx inde ab infantia ter in die comedere „ confuevji unt , ad quod levitas cibi cogit ; Pras- „ fedli vero jejuni tribunalia adire deberent , qujg „ frequentant ab oftava matutina ad fecundam po* „ mejidianam, quod ijlis effet ommo impolTiDilc, Circa felh , confeflionem , ^ communionem dubitandi ratio eit, quia maxima Chrutianorum pars laborare debet, ut viftu n lucretur , & [^" pe coguntur Chriltiani ab inSdelibus Praefeftis, feftis diebus fubire va! ios labores : ipfi Prxfecti Chriltiani tribunalia frequcntare debent etiam diebus, qui apud nos felb funt, fub poena pri- vationis oiHcii : Millionani flint pauci numcro, regnum valhdimum , ideo quam plures Chri-

,. fti-

CHy) I^^ ritibus finicis «^c, AiK^iiftag edit. 1701. pag;. 9. & fcqq. C90) Nenip(; dum P. Moraks anap 1045- quaefita propofuit»

Colkyhtm IL 29

,, fti^ni MliTam auciire diebus feftis , conficeri fcmel „ in anno , &: comnmnicare non pofrjnc. ,^

Sacra Congngatio , juxta ea , qu.ie (upsjiu? propofita funt , Cinfnit jus pofithinn tcciefiajii^ (um , ^uoad jejn?ria , {jhfirvationm Ji^florum , /7/. craimntakm corfeffionevi , £>* comtmwionem femel in an7W , ^t? <7 Miffionariis , fnenfibus Chri[Hanis 720* tificandum , f// obUgatoriiim fith peccato ^wrtaJi^ pof/e tamen fimul exp/icari cau^as , propter qtuis ixcifantur fideks ah ohfervatione pr^-ce^tormi^ if^ ft fiih&ifi:mo placiierit ^ "pcfe concedi Miffonariis fn^ ctih atem difpenfandi in cafhus particularihus tantian^ ^oruvi arhitrio,

II. „ Qua:iitur, utrum omnia fiicran-enrj^lia in baptismate feminarum adrutmum acihibenda lint? qmeririir iterum , urrum fufnciat, feminis pctentibus tantim, extjcn-ie undionis facramcn- „ tum conferie? quacritur iterum, numed.m pe- tentibus negandum, cum incommoda , &: pcr' u- „ la Chiiftianitatis totius prudenter fuc ra pree- „ videntur ? ratio dubitandi eft , incredibilis „ apud Sinas feminarum mcdeftia, zeius, & hxu ^, dabiiis ab omni virorum non folum congrefTu , „ fed & afpeclu , fuga , qua in re rii(i magna ad- j5 hibcatur a MillTonariis cautela , fcandalum in- 5, gens Sinis datur , tctaque" Chriilipnitas eviden- j, tiflimo periculo poffet exponi. „

Sacra Congregatio ^ juxta ea , qnx fuperius pofita funt, cznfiiit , ex gravi neceffitate proportio" mtn , pofe omitti {jucedani facramentaUain haptis* mate feminarum , ac etiam pofe oniitti ipfuvi S^" crameittum extremce un6}io?iis,

IIK 3, Quxritur , num accipiendorum gra- 5, duum ceremoniam, qux fit in aula Confucii, ,, Chriftiani litterati licite agere valeant ? nam ^, nullus intervenic facrificidus, vel ex fefta idolola- „ trica miniliellus, nihil omnino fic ab idololacris „ iniUiucum^ fed foli iiudioli, & pliiiofophi con-

» ve.

j, venmnt^ Confujium camquam nrmgirtrum fuum ,, agnofcentes, civilibus ac policicis ritibus, tx „ prima iniUturione ad nierum cultum civilem 3, inltitutis. Omncs ennn graduandi Gmul au'am 3, Confucii ingvediuntur , in qua exfpedant Can- 5, ceilarii, Do6Vore<i , ac examinatores, ihi fimui ,, omnes anre nomen pbilofbphi, nihil omnino j, offerendo, illas faciunt ceremonias , & inclina- „ tiones morc finico , quas omnes difcipuli fac unt ,^ fuis magiftris vivis, atque iia , cognico philo- j, fopho Confucio pro magiibo , gradus accipiunt „ a Cancellariis ac dircedimt. Prseterea aula illa ,, Confucii gymnalium efl, & non templum pro- „ prie dirlum, nam claufa omnibus ellj prxter- 5, quam ftudiofis.

Sacra Co72grc^atio ^ juxta ea , quse fuperius propolita funt , cenfuit permittaidas fnoiftlnis Cliri- fliariis trcenomlnatas ceranonias ^ qiiia vidmtur cul^ tiis ejf» mere civilis , £r politicus.

IV. „ Quxritur , num ceremoniae, qua: funt ,, ex philofophorun placicis , circa defunaos, ,5 Chriitianis permitti poflint , prohibendo quid „ quid fuperltitiofum accefTit ? quccritur iterum , „ num Chriitiani (imul cum infidelibus confangvi- ,, neis easdem licicas ceremonias facere pofTint ? quie. ,, ricur iterum, num adeiTe poflint Chriftiani, prseci^ „ pue fadla fidei protcLtarione , noncooperando , auc ,-, auftorifando , fed quia valde notaretur, fi con- „ fanguinei tunc abeffent, & effent inimicitice cau- „ fa , ac odii. Sinas nullam divinitatem animabus ,, defundtorum concedunt, nihil ab illis fperanr, „ petunt. Triplex ell: modus , quibus defunftos „ fuos honorant. Primus cft, cum aliquis mori- „ tur five Chnltianus, five gentilis, pro inviola- ^, bili more habecur, in domo defundi quoddam „ altare pr^eparare, in codemque imaginem, feu ,, cabellam collocare , in qua ejug nomen f riptum „ ell , cum ornatu odoiUiTi, Lorum, & candela-

Colleghm IL 31

5j Tum y rerroque cadaver feretro inclufum , po- j, nere, Omnes autem , qu^ ad condolendum, j^ domos illas ingreciiuntur , coram pra:parata ta- 3, bula, & defundi imagine, ter vel quater genu- „ fiedunt , candelas apportantes, &:odoramenta, ut ,, in pr^parato akari , feu potius tabula , coram 3, detunfti irfiagine confumantur , &• comburan- ,5 tur. Secundus m.odus eft , qiii fit bis in anno ,5 in avorum & progenitorum fuorum aulis , ita 3, SiniK vocant, &: non templa , hoc enim Tsii-taijg j5 fonat, qux verae familiajum memoriie , vel mo- ,j numcnta funr. Has foli habent Magnates auc 5, ditiores confanguinitates : in eis nullus fepelitur ,, mortuiTs , fed in montibus. SoJa ergo intus efl „ nobilioris proavi imago : deinde fupra gradus a« 5, lios aliis altiores, depofitje funt tabellae ad pal- 3, mi altitudinem , in guibus omnium in illa fami* ,, lia defundorum nomina , quajitas , fexus, ac „ atas infcripta flint dicsque m.ortis , etiam infan- j, tium, oc puellarum, In hac ergo aula bis in „ anno confanguinei omnes conveniunt , ex qui- j, bus ditiores otierunt carnes, vinum, candelas , „ odoramenta ; pauperiores autem, qui has au!as I, habere non poiTunt , defunftorum tabellas domi j, fcrvant, vel in loco particulari , vel etiam fu- ,, pra altare, ubi funt Sandiorum imiagines, quia ^, ob loci ac domus parvitatem alium locum non j, habent, quas tamen nec venerantur , quibus „ nec offerunt quidquam, fed ex defeftu alterius j. loci ibi funt ; ceremonice enim illie fupra d dl« ^, a Sinis non fiunt, ni(i in aula defunftorum , „ quam ii non habent , etiam ceremonias omit- 5, tunr. Tertius moduseft, qui fit ad mortuorum „ (epulcra, quae omnia in montibus funt extra 5, moenia, juxta regni leges. Ad hctc fiii , auc j, affines accedunt femel faltem in anno circa ini- ,^ tium Ma ji , herbas , ac gramina circa fepultu- ^ ras ciata eradicanc, purgajQC, ploianc, deinde

32 Hiftoria Controver/uirwn

,, ejulanc , genufiexioncs, uc in primo modo c!i. ,, ftum eft , faciunc , cibos coclos , vinumque ,, difponunc , mox , finitis lacrimis , edunt , ac ^, bibunc, „

Sacra Congregatio , Juxta ea, ouce fuperius propofita func , caifuit ^ pcffe tokrari ^ Sinas co/iver" fos adhi//ere di&as' cereinonias trga fnos defun&os ^ etiam cum gmHihus ^ fuhlatis iame72 fuperftitiofs^ PGffe etiam affiflere tantiim cnm rrentHihus ^ qttando agiint fuHrflitiofa , prcefertim fu&a fidei prcteftatio' ne , ?f ceft^ante periculo fubverfonis ^ ^ qiiando ali- ter odia , ct' inimicitics vitari non po(Rnt.

,, Feria V. Dic 23. Marcii l^^'*^. in con- „ gregatione generali fandlae Romanse & univerfa- 5j lis Inquificionis , habita in palatio apoftolico ,, apud fanftum Petrum, coram fanftidimo O. 5, N. Domino Alexandro VI L ac Emineniillim's, ,, R.R. D.D. S. R. E. Cardinalibus in tora Re- „ publica Chriltiana adverfus hcerecicam pravita- 3, cem generalibus InquiHtoribus , a fanfta fede ,, apoftolica fpecialiter deputatis. Fad:a reJatione 5, fupra fcriptorum QuGelitorum una cum refpon- „ fis 5 & refolutionibus facrae Congregationis , ,, fandilTimus D. N. Alexander Papa Vli^ pras- „ diftus praefata refponfa ^ refoiutiones appio- „ bavit.

Jojines Lupus S*. Romance ^ univcrfa/is

Inquiftioiiis Notarius.

^. XX! V.

Fidelitcr omnia legilti : itaque refpira , &

quid Frater Serry obmovere expolitioni P, Mar-

tinii foleat , paucis accipe. j/ajn vero ^ inquic il-

le , in toto litijusce novce controverfice decurfu evi^

denter ofienfum eft^ prafatam Martijiii erpofitiomm

partim ejfe diminutam partim faljam: (84) <^uifus

y^Ie-

(91) Oper. Tora. VL pag. 331, & 333,

Colkghm IL 33

^lexandiY FU, Marwnts pro modo fuo , ^ pront vohiit , ritus piuvfes expofiiit , iit approlationzm extorcjiieret : nano adverfatns eft , nemo ad detegen- dam falfitatem aiumnm intendit ^ 7.yUnm in fingulct capita examen inftitutum efl ^ nulla inquiftio ^ pro^ cefjus nullus j an expcfta efent vera^ nec fie ^ fed hona fide , quQd res ita fe liaberent , proiit eufuavif fme reprcefntaverat Martiniiis^ refpondit Congrega* tio CardinaJium , reCpondit fvmmns Pontifex , eo$ ritus feciindum propofta pofe tolerari. Neicio , quam graviter hsec pro ea, qiia fioniit, doftrinae fama, Serry potuerit fcribere, qui eadem optra qua Martinium falii arguit, in Cardinalibus , & (ummo Pontifice judicium defiderac. Libremus ta- men momenta, quibus in eam opinionem inductus lit. Martinius prout voluit ^ ritus finenfes expofuit^ ut approhationem extorqueret : quid, fi dum nullam aderti fui racionem reddic, una voce mutata re- geram ? Morales ^ prottt voluit^ ritus fnerfes expo- fuit ^ ut approhationem extor queret : quid ^ qua:fb, utrinque efl difcriminis ? eft vero , nam , cum Martinius ritus finenfes expofuit^ nemo ^ inquic, adverfatiis efh. quis autem adverfatus efl, cum de iisdem ritibus Morales ad facram Ccngregationem retulit? nemo fane, quippe qui primus in hac caufa ador fuerir, &: facra Congregatio diferte fateatur , Mif/ionarios Societatis j^cfu tuuc temporis non fiiiffe auditos ^ qui autem per id tempus alii hac in re adverfarii, qtiam Jefuitae? Forro cum Martinius ritus finenfes expofuit , 7,emo ad detegen^ dam falftatem animum intendit : atqui idem fa- ftum 5 dum Morales eosdem ricus cxpofuit ; 6c quis tunc Romae ad detegendam fallitacem ani- mum intenderec, quando nemo ifthic rerum , & lingu^ Sinicse gnarus erac ? Credidic facra Congre- gatio P. Moraies ritus exponenti, cur non crede- rec Marcinio ? fi quid erat, cur illi fides baberi potuenc , huic non icem , cur id Serry diferte non

C pro-

54 Hijloria ControverfaYnyn

prodidic ? certealiquidmomenti, qnid ucrinquc in- tereffet, dcpromendum erat, uc Ledlori xem ve- rifimilem redderer. S^d imlhm^ pcrgic ille porro, 177 J7?!oulit capita examen iJifthntum ?mUa mqiiijitioj frocefjtis ?mlhis ^ a?i expojita e[fe?it vera nec ?7e : quin nihil iflorum omnino, dum Morales qua:fita Con- gregati cni expofuic , fa^lum legimus , contra au- tcm , cum Marcinius caufam (inicam agebac 5 omnia, cjux Moraies anno 1645. pi^opofuerac , Judices prse manibus habuere , conculcre cum Martinii qua;.. fitis, & quinque meniium fpacio qua:vis capica re- ferentis diligenter, gravicerque peipenderanc , & pro eo fencenciam culere. Quo tic , uc Martinii expofitionem magis, quam P. Morales, veiifimi- lem fuiffe , facra Congregacio exiftimafTe videacur. De veiicace enim, vel falficace expojitornm Gvcra congregacio nunquam pronunciare, voluic, cum iliorum veritas, faKicasve apud Sinas fueric qux- renda, juris veio fententia Roma;^ Mera igicur inanimenca func, quae Serry concra Marcinii ex-4 poiicionem ricuum obmoveC) cujus permultum in- tererac , ad fervandum fuum fbcium, uc fic nobis Marcinium expingerec , qiiafi is prudens , volens- que falfa ad fdcram Congregacionem reculeric, & Cardinaies, fummunique Ponciftcem dolo circum- dudaric , quod judicitmi an gravi , doctoque viro dignum fic , tuce exiitima. Sed hujusmodi aber- raciones Serryanas non multo polt piures audies. ^S. XXV. Marcinius ex urbe in Chinam anno l65Q« reverfus, refponfa fedis apoftolicae , nullo fuppreff) , aut di- minuco, non fblum fuis fociis, fed aliorum quo- ijue ordinum MiflTonariis communicavic. Negat id fuo more Serry , cum fcribic, (8S) adverte?2- dftm , Jefnita?n Martwhim ab tirbe ad Siiias rever^ /am , aii/iim fion JuiJJe demimiare Domijiicaiiis de-

cre-

(85) Op, cit. pag;. 365.

Colkgmn 11. 35

cretmn , ^nod ah Akxmidro VJL ohthinzrat, Id y-eftdtis pluries exprohravit Navaretta fiiisin tra&a- tihus 5 cjuos fcripj7t , qitando iwa ctan ip/ts Canto- van fiiit rekgatus, Q^6) hno Martinius jpfe y cinn Dominicani euni urgerent ^ ut decretum in forma juridica oflenderet , refpondit , noftro prapofii o Gene^ raJi non pJacuit puhJicatio, Marrinii didum de Ge- nerali incer fabulas Serrj-anas referendum eft, cum is quatuor prius annis , quam Navaretca cum aliis Cantonem relegacus eft , (8?) '^^ ^^^ MiilToneQbi- erit. (88) Sed ut Serryum [aifimoni^e convincam , nulla re alia opus ell, quam uc Dominirariorum tellimonia deproniam, ex quibus^ incelliges, decie- tum Alexandri VU. a Marcinio iisdem communi- cacum fuifTe, Primum fic Tinwtliei a S, Antonio , ad P. Brancati anno l66o. itaque anno poti;, quamMartinius ad Sinas rediic , ica fcribentis : (H^ ) nojhi omnes Patres 7ninc capiimt metJiodum^ qua ufa efl Jia&enus , tititurque etiamnum Societas , ad fidem in China propagandam vere eam effe , qua u* tendum efl. Qjtod in principio fuerit diverfttas , id profe&um non efl ex prava itJJa intentione , fed ex rnaja irformatione, Idem ex mandato Francifci a Patda Commiffarii S. ofiicii , yk Provincialis Do- minicanorum, fenfere majorum furiragiorum nu- meio Dominicani in congreffu , quem aimo ifyyl. m urbe Lan-Jzi celebrarunt quemadmodum Sarpe-i triis fidem facic, (go) Idem teftatus eft jjoannes

C 2 Gar-

(86) Id fairam eife , ©flendunt tam ilHiis , qnam Jefuitaram edita fcripta, quae Cantcne , uc po- llea dicetur , fibi viciffim coranianicarunt. (8") Relegatus cum aliis eft anno 1665. (gg) Mar^ tinius vero jam anno 1661. obiit in urbe Bai g- chzii die 6, Junii , ut habet Sovtvel in Biblioth. Scriptoriim Soc. Jefu , pag, 589- (^^9) Le Tellier Tom. I. pag. 127. (90) In epiftola ad Artoniiim dc Govea anno 1669. 4« Oclob. fcapta. Apo- ^ logia pro Decreto Aktaadri VII. pag, ^5.

g5 Hiftoria ContYOveYfiarum

Garcias anno 1663. ^^^ 7* ^^^0^^^^' ad Couple» tum fcribens ^ aitque , lia72C fiiam effe meiitcm ^ qiiocl ad convzrfioncm Sinarum lianc Jcfuitarum pra- xim feqni ?2eceffe fit , fuaque experimia do&um ita fei2tire. (91) Addat fuum calrulum quoque ex eo- dem ordine Gregorius Lopez, origine Sina, Miilio- narius quadraginta annorum , 6c defignatus epifco- pus Balilitanus, cujus, in epiilola ad Congrega- tionem de propaganda fide anno l684« ^^^* ^^^s Junii icripta hvtcnocatu digna funt : (q2) Scrifit — P, Fraier Petrus dc Alarcon P. Provinciali hiijus provincicc — Fratri Aiitonio Cajdcron^ ohiiciens ^ {juod patribus Societatis in Sinis efem affe&us , £j* affeiitirer eorum Patrum aliquitus opinioniuus , £j' judiciis cfrca controverfiam cultus^ politica , reUgiO' nis ^ 2f idoIoJatria y feSIarumque Jitteratoriim^ cefti' via72tes inani cc?iodoxia ^ dedecus y if detrime??tum effe fiieo ordini^ (93) me Sinam genere ^ 2f coi^fc- qucnter eruditiorcm iJJis ^ cJiaracierihus 2f idiomate & in Jihris Sinarum cJafficis cxpoJitiorem cun&is EuYOpceis , caJJef2tem^ ^ efjucjeantem im?nc22fum cfia- ra&erum pcJa^us , cT gcnuinam , £/ eorum liierogjy-* phicam ficr^nTficatior^cm magis pemtrantem , extra •ewrum cliorum pfaJJerc ^ ^ in muJtis Patrum Soc.e- tatis jJefu opinioni fuffragari , ciim amicior PJatont debeat effe vcritas , cupicntcs me fcptuageuarium ^ veteraJ2umque fiinicce jfl^iffionis mi72ifirum in fimiJi- ius controverfiiis pcr annos quadragima verfatmn ^ tyro72um fequi dotlrinas , of quafii vei2tQ circumagi

(91 j Coiipkt iii brevirelatione , facrae Congre^atio- ni anno i68g oblata. (92) Apolog. pro Decre- Alexandri VII. pag. 11. (93) Hinc liquet, quosdam ex familia S. Dominici magis de ho- nore fui Ordinis, quam de inquirenda veritate , in caufa finica , folicitos fuifife , quafi vero ho- iior re ipfa fit, qui veritate non nititur. (94) Novitios Tui ordinis Miffionarios in China intel-

li-

Colknum II, ^j

tf mn anhnariim augiumntum tantnm ^uarere. Forfitan illos ad lioc imhukrat liLe/lus coritrovcrfui^ Yum nuper a iue c xpednus , md Pr^lati fcmel atque iterum prcecepto editus ^ in quo fatis di/palefcere (}u- dui , prcediclos Patres Miffionarios mei ordinis in multis torqucrc , of exterminare fenfus chara&erum fnpientice fznic.-s^ fenfu litterali ^ &r translatione fe ildos^ EiT ajios inaniter feducentes ^ o" in ahyffiim lubricarum amharum fe impUcantzs £r' fi-.nifiteY in iHultis aliis diffentio opinionibits Patrum Societa- tis 'Jefu^ fludens ^ ^ infudans ^ iit utriusque reli- gionis Patrum opiniones concordarem 6cc, Habes luculeiica ce[i;imonia, quibus os vSerryo oppiles. Nec te movere debec , fi legeris , quam illibcrali- tcr Sarpetrum , & , quem nunc memoravi , Lope- 'z.ium fui ordinis viros infeftecur. Nam primus (Sarpecrxim indicac) liomo niilHus ^ aic, infua re- ligrone nomiuis ^ anno i6"6i. 20, Aprilis publico injlrumento , quo ritus illi dumnabantnr , una cum aliis fiiifcri^^fit , mox paucis poji diebiis , fuavifjimis Jefiitarmn blanditiis illeSius , pro contraria fenten^ tia fcripfit opifculum , ideoque a fui ordinis Magijlro a Miffionibus amotus fuit, (9^) Nihilo mslioriDus colorious Lopezium depinxic. Alter ^ ica de hoc fcribic , epifcopus BaftUtenfis fcripfit pariter opuf" cuJum in quo , ejlo totus fit in excufandis ritibus fi72enfibus qur^ad ju^ , non excifat , tanien quoad factum , fed convenit in iiy omnibus , quce epifcopi

B 3 ^

^B - ■- . .... ■ .

ligit de qiiibLis ad Gencralem fiuiin ita fcripfit : v-trum aliqtii relii^ioji nojivi ordinis viwpzr zx EuropcL ad fntnc Miljljncin adve'cii , juvzncsfcili- ce.t atque impzriti , nullo ufu rerum , nulla iiU" jus lingusd fcientia , qua ne nunc quidzrii loqui Aidiare, , libros vcro clajjicos hgert , atque in- tdiigzrz raulto minus &c. atqiie hos addit , fiilire aufos adverfum f c , fuuraqae libella:n fcribere &c. ia epiftoU ad fuum Generalein pag, 6. (95) CiU op. pag. 343.

^8 Hijloria ControvtrJidYiim

^ vicarii apofiolici Pontifici(2 fedi expofuerantm Advertendiim tamen hic eft , epijcopum illiim ori- ghie , 'c^ 7Uitivitate finenfem , tenius dotirijice vi- riimy in ordmem Prxdicatorum proveSla jam ceta- te adjcriptuvi ^ jefuitis adverfatum fuijfe ea in re de qua tetijnonhim ejus magni ponderis erat ^ ni- viirum in atiuum exercitio , eis vero favijje folum qnoad jus , de quo , iitpote minus habens , fujficiens iudicium ferre non poterat, (^-S)

Hctc Serry ; fed condonaadLim id Fracri Hya- cintho ell:, qiii, cum viderec utriiisque audorita- teai iiieiudabilem efie, nec, quod cum ratione oggererct^ in promtu habuidct , ad fidem Ibcio- lum lliorum elevandam, Sarpetrum nulUus ^ in Jkia Vfdigione nomhiis y ^ Lopezium tenuis do&rinoi vi^ fum, cT mnus hahentem ^ neceirano comminifci debuit. Expioremus tamen cujus momenti h^c Serryana fiat. Sarpetrus ipfe, fe per jufceptionejn tituli Lecioratus ad leciionem facrce theologice ap- prohatujHi ^ in conventu S. Zittce , civitatis Panormi lcciorem aciualem phiJofophice , publicis iit- teris profeifus eil: (97) adde, quod eundem hu ftoria Dominicanoruai Pnilippenaum virum magno animo, eoque fpiritu , qui homines apoftoiicos effi- ciat y fuiife ceit:Jtur. (9O Si hoc [ic , virum in Jua religione tiuHius nominis eife , ad quam fpiri- tus apoitolicus in primis, & verbi divini pr^dica- tio pertinctj quis facis divinabic , cujus nominis, & quo fpiricu Serry imbucus fueric , qui ad elu- cubrationes f las opem , & adjucricem manum ab hoilibus Ecclefi.e precario impioravic, & obtinuic ? (,;^) Sed linamus li*ec, ik. perlequamur iitius re-

li-

(96) Ibid. pag. ead. (97) Apologia pro decreto Alexandri VII. pa^. ?. (9S) Parte 11. Lib. 11. pag. 330. (993 Patet id ex ejus ad Qricjncllum

crc-

Colkgmn IL 39

liqiia : ait Sarpetrum auno . 1661* fubfcri pfifTe publico indrumento , quo Dominicani ritus finicos jn congreiTu Lankienfi damnarunt, verum Sarpe- trus , Dominicanos majori fulfragiorum numero, inter quos 3c ipfc fuit, Jefuitarum opinionem , & praxim de ritibus Sinenfium eo in congrellu ratam habuiile, (lOO) affirmat. Hinc de Hde Serryvina conieduram cape. Pergit ilie.- Sarpetrum, curn pnus linicos ritus damnaiTer, paitcis pofi diehus ^ Jnavif/tims Jefiiitarum hlaiiditiis illedirum fuiire , ut pro iis taendis opufculum lcriberet. Oppido longos dies fuilTe oportuic, quod eum ritus anno 160I. damnalie referat, & opufculum iliud anna primum 1670. pridie Calendas Octobres ab eodem finirum elTe conftet. (10 ij Pondera hinc Fidem Ser- ryanam. Nec hlanditiis Jeluitaviun hic locus elTe poteil, cum Sjrpetrus Jefuitarum praxim (ibi con- traria probabiliorem videri , nec ab ullo fe , ut ita

C 4 fen-

crebro datis epiftolis. Unam folum , qiiam an- no 1699. 22. Novemb. fcripferat, cxcerperc fufficiat. Eccam , ait , Domim mi , rzjlionjio- mm ad errata, Objecro , iit eam hgas ea ctira ^ diligcntia , qiia rejponfionem ad qucejiions /e- gerc dignatus es^ Corrigas , velim ^ quid quid Jive ad jiikim , Jwe Jubjiantiam d'gnum correbli:- ne judicaveris, Aliquid etiam / ut res exiget , de tuo adjunge , quo infirmiora Vubjres , atqut confirmes &c. Haec Dortor Sorbonicus. Vidc Ekutfierii hifl:. controver!iariim de auxiliis gra- tise &c. Prsafat. art. 6. (loo) In epiftola ad Antonium de Govea 4. Odob. 1669. fcript^ , fatetur, Jefuitarum praxim conrentaneam eiTe , iis ,, quce ex majori Juffragiyrum miiiero ftatU' tij junt in congrelfu habito in urbz Lan-Ki in- ter omnes , qwjt quot eramus in Sinis ex ordi- m S. Dominici Mijjionarios, (10 ij H-jec enim ad calcem opufculi fant: AElum in hac domo Cantonenfi pridie Cil. O^tjb- 1670. Viie Apo- log. pro decreto Alexandri VII. pag. 6g»

4o Hi^ovia Co77troverJiarnm

feiiciret , permocum fuiire ceilecur. (102) — Hic tibi mi Cecco , fpacium relinquo iLtimos animi cui recelfus excuciendi , ut videas , an non te in Serryo, camquam in fpeculo, intuearis ? qiiemad- modum enim ilie nihil penii habuic Famam viri ex fua familia deprimere, uc jefuicis ^egie facerec, ica tu nihil religioiii tibi ducis , quidquid Jefuicas difFamare poceLl , tludiofe & nullo adhibicio crici- rio coUigere. — - Nondum ceifac Fracer Hyacin- thus : concendic, Sarpecrum fuijie fuperioruoi juf- fu ex Mrffione /znica amotiim : «^ tamen fcripcores Do- minicani celtancur, (l03)illum, poltquamMidionariis ex cuilodia Canconenfi, de qua haud mulco poit fer- mo erit, venia facta ellec , ad fuos neophycos re- deundi , ad fuos " regrelfum , anno r5.^0. adhuc fuperititem, ^c paulo ance annum 1690. i^ fua Miilione defunclum effe. Merito hic aut bonam fidem in Serryo, auc noticiam domeiticce hiltorije , in cuo autem D. de la Croze j prjecer hcec, eiiani urbarucacem defideres , qui , camquam rem fultua- rium agerec , de Sarpecro , ce ipfo celle, m ha:c verba fcriDic. (1^4) Savpetrt Ule Dominicanus^ qui Je Navavettce oppofuit , nehitlo evat , finenfiim lit- teravum ignavus , oh nioves paruni cafligatos a fupeviovihus fuis e Miffione fineufi pofiea ejecius , ut teflantuv ^ apologia Dominicunovum contva Loyolitas , ^ movalis , ut vocant , pvaBica , in qua l)^ cQntvovevJice omnes accuvatiffime difcutiun* tuv, Miror, te ex hac cloaca haufilfe! Sarpetrum paulo ante teftimoniis Dominicanorum , 6c qui ittis inelius hominem noffe poceranc ? perfpicue olten- di, virum fuilFe magai, ^ apoitojici animi, nec vnquam fuiife e Chiaa a fais fuperioribus exaCtum, linguce aucem flnicje fuifre ignarum, tam faifum

elt,

C102) Ibid. pao;. -s,. (io:() Echardiis Biblioth. fcri- ptorum ordinis Prajdicatoriun Tom. II. pag. 677. (104) Cgtto op. fui pag. 459.

Colkgium IL 41

eft , qiiam veriim, D. de la CrOze apoftacam fuide : ( 105) tu tamen proe iltis homini foe- difrago tantum deferre etiam gloriaris ? id ego , inquam, miror, fed illud multo maximc, quod Crozeanis verbis confellim de tuo fubjicis ; 0[.^ hcec Er 72 os Pvayiim relegauiiis , mfi enhn Ulos Jontes exhaufevit , fvuflva porvo quidquam tentahit, quamquamiit folet ^tamquam noditvi gordium^ ita infgni calumnia., fecahit. Foates hos , fi modo tibi confentiens videri vel^ , fine dabio apologiam Dominicanonim contva Loyolitas , & fuovalem pra- Bicam incelligis. Ac ego te fecurum reddo, me ad (cindendum hunc nodum gordium nec gladio ufurum , cum ejusmodi aranearum telae leniiTimo halrtu diiliari poflint 5 nec quos mihi commendas , fontes hautlurum , imo ne aditurum quidem. Si enim apologia Dominicanorum ea de Sarpetrocon- tinec, qua^ tuus de la Croze fcribic , certus ex Domi-

C 5? hi-

»1 .. .1 r I I I . .1 i ' i ■

(^105) Is ordinem S. Benedifti anno 167S. profeflus, hunc pollea anno 1696. deferuit, & fidem Ca- tholicam Bafileai abjuravit, tum Berolinum pro- fechis uxorem duxit. V Advocat artic. Groze, Apologia , ad quam fe de la Croze refert , edi- ta ell hoc titulo : Apohgict de Fctdri Domeni- cam Mfjjionarii della China , o pure rifpojla al libro dei Padre Je Tellicr Giefuita ^c per iin reli^^tQfo Dottore e B^ofejfore di Teoiogia deW ordinz di S. Dommco» In Colnnia appreffo gli Heredi di Cormllio dEgmond 1699. Charta ta- men & typus italiam produnt. Sed tot falfa nufpiam facile reperias. Unius fohim , quod pag. 42.:^, exftat , meminero. Id fic habet, II Fadre Gabiani Giefuita ha confefio al Sig.

Maigrot , che i MiJJionarii della Compa-

gnia havevano fuggerito al P. Sarpetri li pajji dei libri Chinefi , che citct nei fuoi fcritti. Id- que ad elevandam autoritatem Sarpetri , qui fo- lidum pro ritibus finicis tra£latum confcripfe- fat, Verum apologiilaillius, quid ferus vefper

fe-

42 HifloYia Controver/tarum

nicanoriim, qiix adduxi , tcftlmoniis efTe potcs , autorem illius egregie mentitum fuiire , ex hujusmo- di autem lacunis ego nc libare quidem foleo , tu bibe, quantum voles, &, ut hacl:nus fecirti, contertam menruram fume ; in PraSIica autem ino- raU , fi libet , etiam bahieare potes, Vereor au- tem, ut calorem perferre poflTs. Nam hber hic, ubi ab archiepifcopo Parilino tamquam injuria- rum j impofturarum , c^ calumniarum plenus,con- tinens propolitiones falfas, (candalofas , (Sc hajrcti- cas, declaratus e/fet, juffu Parlamenti Parilinima- nu Carnificis laceratus , & in publico foro exultus elt, mox Koma: die 27» Maji anno T687. ^^'"^' demnatus, <Sc fub poena excommunicationis vetitus fuit. (ro6) Pulchros, hercie ! tumihi fontes com- iTiendas , quales fere omnes funt, quos , dum ti- bi res cum Jefuitis ell , ad fundumufque exforbere foles. In hoc uno Serryum fuperas, Is, ut filum narrationis praetextam , nihilo mitior ell in Lope- ^iuf7iy quam in Sarpetrum fuerit, quem virum teimis (Jo&rin(V -, &' minus hahentem fupra nobis exhihuit. Verum Navaretta-i ex quo Serry multa folitus fuit fublegere, cum de Lopezio in epifco- pum deligendo Roma^ agebatur, ^\im facris ftudiis

pro'

ferat , plaiie immemor fuit. Nam Gabiard , ut ipfe pa^. 442. teflatur, in Yam-cfmi , & Chi- Kiang Nan-Kiiienris , & D. Maigrot m Fo-chcu Fokienfis provincise urbibus de^ebant , inter quas duae aliac Tse-Kia?i^^ & Kiang-Jt interjacent proin fiipra loo.leucariini fpaclo ab fe direniti. Ad- de , quod Gabiani nunquam in provincia Foki- cnfi fiierit , & D. Maigrot ex ea pedem non ante fixerit , quam a Turmnio Pekinum an- 110 1706. evocatus fuilTet, ante quem annnm Gabiani jam dudum obierat. Itaque neuter al- teri unquam vifus , auditusve fuit. Tefles autem mortui quo loco habcndi fint , quisque novit. Ciq6) Bibliotheque Janfcnijte. 1735. P^S» 449»

Colkghwt IL 43

pvohe exciiknm in CoUegio^ &" Conventu Manilenfiy "o ad negotta tractanda exquifttiffima prudentia pr^ciiCLim eire amrauvic, (107) ipfeque P0atilex iJius %eluni , docirinam , prudentiam , dexteritatem , integritutem-) ^cf charitatem in Bulla anni I073. nrinain in modum commendac. (108) ^'tri majo- rem tidem , Serryone ? an Poncifici habendam cen- les ? illud aucem, quod idcm addit , Lopezium f uilte adverjatiim Jejuitis in exercitio rituum , jure incer mendacia , qua^ Jefuicis larga manu admeciri foiet , referrc poces , quod ipfe Lopezius m mul- tis Jejditai'um opi^iioni circa ritus ajjentiri^ 6c fs extra DominicanQrum^ qu; Jcdiicis aclveriabanLUr , choruni pjallere ( §. 25. ^ dilertis verbis proceite- tur, qua de cau("a eciam quam indignis modis ^ jam epifcopus renunciacus , a fuis fueric iiabicus ^ n^alo , uc ex ipfo pocius , quam ex me , inceiijgus. Qjiapropter 'i ica fcriDic ad Congregacionem depro- paganda, ciim impojjtlile tunc niihi aditus in Sia- muin pateret , uhi circa meam confecrationem agi dehehat , nacius occiijionem Manilam accedendi una cum Patre Fratre Petro de y^Iarcon, qui reliciis Jzhi commijjis religiojis , quihus prceerat apud Sinas, fe mihi fociim ohtulit in loco P. Fratris Frmicijci Lopez Jocii viei niiper defunSit , Jimula?is ?neuni oh- fequium Manilce peraclurum , in navem ajcendi il- hic appulfiram. Tandem jam fruitus MaMano litore 9 ah omnihus tam ecclefiajlicis , quam Jicula- rihus unanimi applauju fujceptus Jiii , If Iwnoratus , fcr magnis favorihus profequutus , ^ meam deftina- vt fnanjionem in quodam conventu 7nei Ordinis ex- tra viuros Manilje in pago mercatorum Sinarum , quod ah Hijpanis Parjan nuncupatur^ Ex tuvc autem pr^atus P, Frater de Alarcon, qui iit jne

per-

(107) Tom. I. de rebus rinicis pag. 409. & in re- latione ad Congregationein de propaganda PvO- msB 1675. edita, pag. 69 j, (log) Ibid,

44 Hljloria ControverjTarum

perderet j e Sims coinitattis fiierat ^[exte^idere coritrct ffte C(sp!tftmicu!um infiliarumfuariim^ fuperfeitiinans %izania^ ut filios matris me.-e ^ provinci^ S, Rofa^ rii , meos advcrfarios cofijiitmret , £r cun&is viri- hus moliebatur , ut Manih detinerer , ^Sf ut confe- cratio viea^ if mcus pra.'cipue in Sinas reditiis in perpetuum impediretur. Tum capcivicaceni fuam dcfcribens addic, qua racioneex ea evaferic : quaau ohrem prcecepto Domini noflri Salvatoris inharens , delitefcere co7iflittd , ^ na&us occafionem , evaniii ab oculis eorim , zf fub prcefidiim o^ tutelam Do-

&oris I). Calderon cf S^^fano co f^gij a quo

benigiie fufceptus , £/ confolatus , reqne mea in au- dcntia cum fociis eoadjutoribus , peraSfa , in Iiunc almum conventum S* Pauli Manilenfi's ordinis Patriim Fratrum S. Auguflini depofitus £f aj/er- vandus traditus /ui, (log) Ad Poncihcem ve- ro Innocencium XL defuo Provinciaii icaqueilus elt ; (^llO) Frater Antonius Calderon y httjus me^ provinciis S, Rofarii Provincialis , acri contrd me percitus e^ oeflro^ eo^ qiiod eriflimcty me dif fentire aliqiiibus Patrum ordinis mei opinionibus cir- ca controverfias ^ qucs in Sinis difcutiuntur ^ cf i7i curiahac difputantur ^ meque fuffragari aliis opinio- nibus Miftio7iariorum Societatis Jefu. — - HaJic ob rem prcrfatus Provincialis verbis me indecoris affe- city &' meum i^^ Si^iis reditum huc ufquefruflra- tus eli y me quafi vi72&um detinens in quodam ordi- nis mei co7ive7ttu , a quo clam evadens in lumc co^jfugi ordi^iis Eremitarum S- ^ugiflini. Mihi infuper fuit comminatus ^ " fi alieno fretus auxilio in Si^nis C07mrer reverti exue^iduin nie prius fore ab illo lui' bitii mece religio^iis , ^ fimul afe revocandos omucs teligiofos Mi(fio72arios mei ordi^iis in Si^iis dege72tes : Ciii) idque hac folum de caufa, quod ejusdem pene cum Jcfuicis de Sinenfium ricibus fencencia:

effec.

(109J Apologia pro decreto Alexandri VIL pag;,ii« & i^, Ciio)Ibid. pag. 7» (iiij ibid.

Colkptmi IL 49

cfTet. Dici non poteft , qiiancum animo percul- fus fuerim , cum hc^c primum lcgerem , coepiquc fubdubitarc , an inicium moti^ hujus controvcrfi^ , (^. 20.) cx vero propaganda^ reh*gionis zelo pro- feaum lit , & utrum progrefius fuflifatae litis huic inicio innixus genuinum Irncerx religionis (hidium efre potuerit, ahoqui pars adverfa tam apertis o- diis nec fuos , nec Jeluitas unquam perfequucura crat. Profedo memorabile diftum cpifcopi Peki- nenlis , vereor ^ ne jorta in oppitgnafidis hisfocietatis mrAonihus , multwn car7?is , &r fa?jgiii?iis ir:terft ; quod epifcopus Afcaloneniis ad facram Congrega- tionem de propaganda fide perfcripft , (ii2)even- tu ipfo faepe confirmatum eil. Sed hasc haaenus» Nunc ipfa temporis racio me admonet , uc de per- fecucione, qux haud mulco poft Marcinii ex urbe redicum adverfus religienem Chriftianam apud Si- nas commota eft, quceve diffencientes parces con- cihiverac, ea, qua^ inflicuci racio pofcic, comme- morem. Scd cum res dicendig veniant miris vicis- (icudinibus agicatQe,& iongiufculum ccmpus poftu* lent , Coliegium quacriduo poft indiclum efto.

COL-

C112) La vcrita e finnocenza de' Miffionarii della Coaipa2;nia di Giefu nella Cina &c, pag;, 173.

46 UijioYia Co-inroverftarum

C O L L E G I V M III.

Perfectitio in reUgwmm Cliriflianam orta autore Jangquavg-fieno : j^eftihcp Fekr/;e-:fes catenh vinci' ciiwttir y ceteriy Mijponariis tx toto hntfeno Pe- kimim dcportatis, ylccufationis capita : har J-e-

fiiitcs dihiunt , abfohiintiir , pauci tamm ad aulc^ ohdquia mariere permijjt ^ relitjid Cantonemin exi- liiim relegati ; hic de concordia fententiarum inter

fe ajunt : Domifiicani , dtice havaretta, opi.-nofu Jefuitarim de ritihus fuhfcrihunt, flemens Papa IX. pro diverfztate erpofttionis fa&orum , decreta Innocentii X. &r Akxandri FIL rata liabet : nu-

gax Fratris Hyacinthi de his judicium.

§. XXVIT.

um ex diverfa rituum praxi, quam Jcfuitas, 5c Dominicani fequebantur, ingens animorum perturbatio incer fideles oriretur, eaque non potue- ric non in oculos gentilium incurrere, hi, cum Jam pridem in autores religionis accufationem mo- lirentur, hac occafione u(i, illos unacum religione ex Imperio penitus eliminarc rtatuerunt. Favebac tcnera Cham-hi ^etas , quem pater quatuor tutori- bus credidit , qiios J-an^ - quang -ficn acerrimus religionis hoftis concitare nunquam defiit, in Mif- fionarios Jefuitas , prxfertim Patrem Adamum Schall^ quem fibi iri Pra^feaura afl:ronomi;;e priclatum efTe, concpquere nequibac, prohxa accufatione invedus» Accufationis , quam is die 27. Dec. anno 1664. Judicibus obtulit, duodecim capiia fuere , quie lon- gum eiTet hoc loco referre , facis fic indicaffe , de-.

ceiix

Colkghm III 47

C€m ex his ad religionem Chriilianam pcitinui/Te,

jlhidcjue in primis , quod Adamus Schall Jefum

in Judseae regno crucifixum , verum elTe Deum

(§. lO. ) difTeminaveric : reh'c]ua duo non item ;

Quorum unum ad ailronomiam Europseam , Sinicae

pra;latam , alterum ad Macaenfem portum fpedla-

bac, per quem Mifllonariis aditus m Chinam pa-

teret, CI13) Meminit hujus accufationis etiam is,

oui (114) Hiitoriam Ecclefiaibcam Flenrya-

nam continuac, fed quatuor folum capita recen-

fet. Duo exfcribam : primum ita habet ; (Tr^)

qiwd P. Adamus Scliall JefuJta per fraiides a Xm^

cliio Iniperatore in Frcefxdem trfhmalis mathmatidy

artiumque 7wmi?/atus y ac tertii ordiiiis Mandariiius

feleftus fuerit, Tercium ad omnes Jefuitas exten-

dit : quod Europcearum merciiim ilkcehis novam ac

fere^ririam kgem per wjiverfum hnperium impIaJ7ta-

re ^attentarim, Atqui tora , quamquam prohxa

Jangquangfieni accufhtio , ne nomen quidem Man-

darini ccntinec , tacecj ut Schallium per fraude$„

ad eam dignitatem iii-epiilTe mcmoreL. Do verba

fententix a Judicibus proJat:;e: (ti6) Jam vero

propter hcec , aliaque crimhia hictifjue prcsnotata ,

nos defgnatorum hiic catfcp judicandce duorum tri^

hiinalium Pra^fe&i y Imperatoris clientes , cenfemiis

joannem Adamum Scliall exauBoranditm ef^omnimn

dignitatum gradihus ^ Imperatoria henifrnitate illi

coIIatiSy ^ tradendum fuppliciorim trihiinali^ iit cott^

formis ejus crimimhus pcsna[latiiatur. Imperncoria,

uc vides, henignitate dignitas Mandarini Schallio

col-

(113) Dominicus Ga/?ft7i?/, qiii rebus geftis interfuit, harumque hifl:oriam confcripfit, praefixo titulo : Increnurta fmcce Ecckjice &c. Parte IL cap. XL Eadcm accufaticnis capita referuntur. Hill. ge- nerale de la Chine Tom. XI. pag. S7' v.»i4) Eft is Jkxarider a S. yocinm de Critce , Car- melita excalceatus. (115) Tom. LXIII. pag, 195. (1163 Gabiani , libro citato pag. 212^

48 Hijhria Comrover/7arum

collata fuic, alioquin, fi qiix illius fraus intercef- fiflcc, minime dubium efl:, quin accufator mencio- nem illius fafturus fueric, quemadmodum odavo accufationis capite fecerac his verbis: qiiihus fpe* ciofis mcndaciis , cT dohps artibiis cinn credulam miihitiidimin decipiat , pelHciatqne ad fua relioio' is facra fiifcipieudaj eum ex lioc potifpmum capite cri^ mimrum effe aperte conftat» C^ 175 ^^^ mcrcium Eii' ropivarum ufpiam fic mentio, nifi fcriptorem hunc, fi fuperis placec , Eccleiialticum in errorem indu- xiffec decimum accufacionis capuc , quod hujus te- noris efl : (Il8) Tam Joannes Adamus ^ quam rc liqtii omnes ab EuroPa huc venientes Chriflianco re^ Ugionis miiiiftri ^ Macaum primum appellunt ^ ibi- que primo hofpitantur ^ uiide Ferdinandnm Verbied ad matliematicas curas regio nomine advocatumfuific^ ipfe Adajuus eflfafius, Confiat igitur , Adamiim cum Macaenfibus comviercium haber^^ qiiod pcricnhfiafiifpi- cione pkniim efi. Verum hcec ad litcerarium com- mercium , non icem mercimonia psrtinere , vel iip- pus videre poterac. Quare hac quidem parce ;u- dicium in hoc fcriptore requiro, qui cum hitc ex thcatro j-efuitico^ libro famofo, & calumniis, inju- riarumque pieno, fe promliffe faceatur , (iio) fe- mel , iterumque in leges criticx graviter peccavic. Primum , quod Hifloriam eccleliafticam (cribenscani fceculenco fonte (ic ufus : dein quod ejus libri au- torem (ibi perfuadec fuilfe Ildephonlum a S. Tho- ma , epilcopum Malaccenfem , cujus querimonias Gatholicas li legidec , (I2o) iacile inteilectaius

erac ,

(117) Ibid. pag. 211. (118^: Ibid. eadem pae. (119) i\\ rcargine enim lianc rubricani prseii^itr Teatr. 7^/. M, Epifc. pag, 62. Garz relat, pag, yg^ S8.^ 89- Hujus quoque relatio aiit penitus fup- pofita, aut magnam partem depravata cft , qiil teirpla deftru^ta fub Vong 'tcfiingo ., erronee ad tempora Imperatoris Cham-hy transfert. (120) Qmrimonut Qhrifiianc^ Panormi i687» P^S» M»

Colkgmm IIL 49

erat , optimo Antilliti hanc calumniam a Jurieiio , & Arnaldo impaclam fuifle. M^ec in modum di- verticuli. Scliallio tribunali ruppliciorum tradito , additi funt (bcii Gabriel MaghaJai:es ^ Tudovicus Biiglhis 5 & Ferdinandus Verhhft Jefiiiise , ceteri per provincias fparfi MifHonarii, cujuscunque or* dinis effent, a provinciarum Pra:toribus corrpre- hendi, & Pekinum deduci, eojum templa folo cequari , fanftorum imagines , & exuviit cremari jubebantur, (121) Ha:c Judicum erat fenteniia : quam TuLoies anno l66S'. P^*^^^^^ Konas Januarii, in quibusdam pupilh* JmperatorisncmireJenicrdam cenfuere, Cnm ovsiiia^ inquiebant , de qtiihis jaiig^ quangfeii expojMavit joa7/7ievi yjdamimi , circa ejus Je&ce pravitatem , ac reliqua accitJatio7ns capi'^ ta , vera , ^ certa ejje comperiaiaur , itfi yaiig" quaijgfieii paiiam crimiijis , cujus reus dicitur y (iii) he7iig72e co7?do7?a'tiius y eumque a crimiimii Trihimalis judicio exiinimus. Eurcpceis eticm lo- vu7]ihus i72 provi72ciis dege7?tihus captivitatem a vo* lis co7iftitutam liheraliter remittimus , /ed illos h- 7?efla taJitum ratio^ie i?? Iia7?c aulam ma7;udhci ju- hemus, }piic uhi perve7?eri7?t , itcrum iioftru7n fiiPer iliis ma7?datum exquiri volumus, Qucd vero ad dirue7?das adcs , ^ ccf?crema7idas imaoi7:es perti7?et^ id a7ite uhimam Iiujus caufce C07ichfio7:em iie fi t y ^ 7inftra iterum ea fupcr re vohwtas exquir.jj/r. Beliqua onwia juxta veflram coiifuhatiouem ^ ^ fe7ite7itiam fia7?t, (125) Hinc rurfus, quem fupra memoravi, fcriptorem ecclefiaflicum , focordiae ,

auc

C121) Gctbiani loc, cit, pag. 21;^. (122) De hoc Jndices ita pronunciarunt : quin etiatn eid^^jn tribunali tradendum jvdicamvs ycjiqvarpj zn propter ejvs in loquerdo arrogantiam ^ ^ ar> mi pzrvicaciaui. (i^S) Gabiani loc, cit pag. 217»

ifO Hi/loria Controvtr/tarim

aut ignoranti^ podTs arguere^ qui Jefiiicas Man* darinos primi oruinis creac , ab his reliquos Mifiio- narios, fune ad collum, & vinculis gravatos per (inenfes Judices ex imperio puifos, virgis csefbs^ affcrios injuriis , & aliquot templa Dominicanorum, ac Francifcanorum diruta effe, uno halitu decla- mat. (124) Ut nihil de obfequendi promcitudine^ quam Sina^ mandacis, Imperatoris nominc -vulga- tis , pracftarc folenc , memorem , quis , fi vel mi- cam falis habeac ^ tam obefue naris ell , uc h-^ec , tquae fcriptor hic ad annum 166^* congcric, a Je- (uitis , qui ipfi per id tempus catenis vindli in car« cere Tribunalis fuppliciorum tenebantur , prasftari potuifle fibi perfuadeat? Ita defertis femel finceris fontibus necefie fere eft , ut error errorem trahat, Forte hinc quoque faclum , uc idem fcriptor prse- cipuum accufationis caput, quod in Jefu cruci fixo per Schailium, ejusque (oclos vulgaco ficum crat , prudens omitcerec^ eique fubllitueiec merci- monia, ne Jefuicx ob religionis Chriftianx, i^d quamcunque aham potius caufam , catenis vin6ti, per tribunalia rapcaci fuifTe, videri poffent, — In- tcrea, dum rcliqui Miflionarii ex rutorum prce- fcripto Pekinum appropinquabant , Schallhis femel, iterumque , ac tertium trac^us per tribunalia , & quxllionibus exagitatus , caufam reiigionis , & Euro- pce-E allronomiae magna animi conllantia tuebacur,

!}o{tea autem, quam & obfenium, & paralyfim, ingUiK, & manus ofKcio delticucus effec , J^erl^k- Jius ea eloquencia patrocinium cauf^ pene jam de- fpcratx fufceperac, ut judices, qui Schallium for- cipibus prius excarnificandum (l^S) capitis, cete-

los

(124) Tora. LXXIII. pag 196. utiturque teflimonio '^oan. Garzict & epifcopi Malaccenfis. (125) Id refert P. ViSiorius Ricciu^ origine S^ina , or- dinis S. Dominici , qui tempore perfecutionis apud fuos Chriftianos delituit, in epiflola ad

Collegium UL 51

/os ad verbera damnarant, argumentorum ponde- re vidri , liberum pronunciarinc , relicjuos univerfc decreverinc, Macaum relcgandos t\^^. (I2r) Miti- gara tamen poilea a Turoribus fentencia fuit, & paucis Pekini fcrvacis^ alii Cantonem in exilium ire juffi func, Hic fentenrix cenor erat. (i2j) ^uxta vefham covfidtatmitm vlzv^ti gttivqve, qim e?7umefaflis , Europcei iiomims ad Qiiam^timg pro^ vimiGB Ihcetorem mittantur ; at yoaymes y^^amus , liidovicus Bv^JiiiS , Gabriel Maghulanes , ^ Fer* djnandus Ferfiefi relivquaritUY ijr iiac aula.^ ita ta- inen ^ ut ex veftra curia femper/it aliqids ^ qui qtiO- cunque tempore illos exploret y 72e temerario aitfu pravam fe&am rurfus dfeminevt. Dimiffis polire- mx fententise pars , qua religio Chriliiana intcr pravas fedas adnumerara eil, mmus toleranJa, quam ipfi , quibus macerati fuere , carceres , mAz* batur^ Igicur communi nomine, ricuumMagillra- tibus libelium fupplicem, per illos regi porrigen- dum , in hcsc verba porrexere» Qua7;d>iquidem calumniatorum iiroidia , ac mali^ijia vi ofp>reffi\ re* g-io mmim e facris cedihus , fy ^iwjlris fcdibus juhe^ rernur exulare^ parere quidem ms regio decreto ; vermn imiftam fwfliffiTJue religioni graviffimam no- tam nullo modo ferre poffe , fummoque jure a re- gia cequitate petere , ut , quoJiiam ad eam hora^n millus nohis cum adverfario apertus congreffus , nuU Jaque pro veritate , ac religione , legitima difceptatio

D 2 in

P. ae \q$ A'i-\gz\os vicariiim provincialcm fcri- |)ta die 15. Maji \tb(). his verbis : itciqie 15* JlpriL 1665. mortis Jertentiam in }\ Aaamum protukrunt , ut forcipibus excarnijicarctur , ci- qv.c caput aviputaretur, Vide Jouriial D. de Murr Tom. VIII. pag. 252. (126) Gcbiam cit. loco pag. 449. Cx26) Idein ibid. pag. 500. ad mitigandam a Tutoribus fententiam multiim contulifle refert nominatus i^iccius , frequentci

ter-

52 HiJloYia CmtrovtyfiiiYim

if? ctiriali pahftra ^ ptrmfjjafiitrat^ mitK faltem^ afitequam iiiauditi exilio muj&cmur , fan&iffimce dif^ cip/ina: Jeges , if inflituta aquo marte difceptare Ji' Ceret, Tam certo enim mbis reJigionis noflroi fan^ €iitatem , &"' alfoJtitam in divina Jege totius probi- tatis normam nuJJis regnorum incommodis obnoxiam^ fed communi reipubjicce lono peraccommodatam con - JJare , ut ad 'eandem non fojiim rationibus Sf do&ri^ fia^ fed fanguinis ^ ?f vitce profuftone conteflaudam paratif/imi fmus. (la/) Verum Judices, qui , uc caufam denuo fufcitarent, a Jangquangfieno , ejus- que contribulibus cere corrupti erant , libeilum ac- cipere renuebant. (128) Itaque cedendum ten-pori &: iter verfus Cantonem, cxilii locum, capellen- dum fuic.

§. XXVIII. Prius ramen, quam Pekino dircefTeranc , rem notatu digniflimam evenifle reperio. Navaretta Dominicanus , qui , ut alii quoque, libertatem Je- fuitis •debebac, plenam laudum de illis epiftolam ad eorum Generalem perrcripfic. Libec aliquot ex ea pericopes daie. (129) Dn communi fan&ce Matris EccJeficB fcecunditatis gjoria maxime congra* tuia72dum tibi ^ cT pro fiJiorum tuorum erga me y (f ordinis mei ajirmnos exJiibitis beneficiis , gratias

age-

terrse motus, variaque in coelo vifa phEenome- na. IrUrpretabafitur^ fcribit , ipft irjidples prce- diSicim Stellam ( erat Cometa ) hoc modo foleiii t[k Dei kgein ^fiellam vero SimrwnJeUas , qtict Evaigelium perjcquantur : in memorata epiftola» (127) Gabiani cit. loco pag. 501. (128) V^iBo-' rius Jxiccius in memorata epiftola, Nihilomimts tamen coYijurati^ Patrum caujam funt projequu' ti deirceps , a Jcekrato yan^quangfien argento fo- licitati : ut vero prvevalerent, 70000. Pataconum pro repeterda lite expenderunt^ Patribus nec obo- lum Jolventibus, (129) Apologia pro decreto Alexandri VII. pag. 6g^

Colkghm IIL Sy

agere operc^ precium duxi reverendipme Pater ! /li quideni in filiorun virtute , c/ fapientiti liaul par^ vani patris gloriaii fulgere , cf pia cliaritatis o^fi* cia eoruni in nos exuno paternitatis tu^ erga Deum^ if proximum aniorc y tamquani e copiofofonte ema- fjare , mi//i duhuin e^, Gratu/orque reucrcndi/Jinie Pater^ qiiod veneral^i/es fi/ii tui in hoc amp/iffimo Sinarum rewo verc funt tamquam Ugnum p/antatum

ftciis dicurfus aquaruni , /ignum fane viride fronden* ti/ms vejiitum foiiis , fub cujus umhra pro Dco /u- cratce innumerabi/es etlinicorum animce requiefcunt , lignum etiam ornatumfori/nts boni odorisfamce^ ^ con* verfationis ^ ac p/enamfru&ibus iabQrum^ vigi/iarumy affiduceorationis^ mortificationis ^ ^ prcedicationiSy ^ quiiibet eorum nominari potejl arbor aitanimiSy cujus ranii a/tiper contemp/ationempertijigunt ct/os , extenft ?2Uh'C pcr viva; vocis aniniatani^ nunc ptrinJenti /ibro- rum nuuHrotypis traditamdivina /egis pradicationem^ totum lumc finicum orbem — rep/ent^ occupant, Ec pau- lum pollyf//'/ tui c/ari ratione dofirincSy mundiratione vitce^ p/eni fuperabundanter fapientia 8ir c/aritate^ quid quid faciunty fapienter faciunt^ prudenter difponunt^ ac me//c conficiunt charitatis : fi/ii tui vere rigarunt aridum liujiis magnce r^yionis defertum^ femenque verbi Dei ab eis fatum dedit fruEium fupermi//sfi' mum , 72on iitique pingmdine terrce ^ fed fo/um cura

feniinantis , ^ rigantis , ac Domifii incrementwn dantis^ Terra licec fleriiis ^ inaquofa y terra pe- trofa £>* faifuginis , foium ex fe proferens ififidelitOm tis tribuios , &r infcitice fpinas , at , ubi fi/iorum tuorum ruperinundans adocnit fapientice flunwi ^ quod

fru&us germinavit ^ minierare quis poterit? fieiias co?ii , arenasqae maris ft quis nunieraverit , is ajii' maruni per fiiios tuos Ecclefice genitarum utique nu- vierum perfcribet , 72on aiius, Denique ad caicem : Gaude igitur revercndiffime Pater , gaudeat , &^ ter quaterque beata Societas tua , ^ de aiuninorum tuo^ rum contumeliis , ut de perceptis triumpliis giorietur^

D 3 gra^

54 Hijloria Controvtr/tarmn

gratiaf agtns Deo , qui taks tihi firm dedit , gm^ que dignatus ejl ipfos pro dulciffimo fihifui nomine propagando , rapinam boijortim fuonan , carceres , ac contwnelias ad inortis ufque fente^ttiam cum gau- dio fufHnere. — Me gratjtudinis ftimu/us de ipfortmi erga nos fiudio , a/iqua fignificare compeUit , of qui" dem non fine corfcientice fcfnpulo : nam hrevis epi- ftola niaximi eorum erga nos amoris ^ henevolentice charitatisqiie , ohmutefcit fermo , papyrus non capit fingrila eorum circa no/Irates exhihita heneficia pro- palare^ foluin referam ^ qua perfecutionis tempore ocu- lis vidi , ^ manibus contreStavi , &^ de his qtddem — e)cperime?no certe prohavimus , ofpciofos filios tuos^ , 720S , uhique domorum prcetereimtes , excipere viaiori fiudio^ ac ipfosmet Societatis alumnos : Iiic Fekini degentes alunt , £r fovent ut piifiimi patres , adjuvant ^ ^ fovent ut charifftmi fratres ^ amant^ If diligunt ut fideliffimi amici ^ compatiuntur nohis plus quam focii dile&ifjimi ^ contijme verfitur inter i^fos piiffima contentio , ^ mnulatio , ad exequenda circa nos ofiicia pietatis ?Sc, Te autem humiliter prccor , ut pro me , meisque fociis memor fiis in tuis Sacrijiciis y Beus 0. At confervet ^ augeat annos vitce tuae ^ ac focietatem amplificet ad majorcm Dei gloriam, in Ctiria fiinica 4 Sept. i6(5^. humilis vefircs reverendifftma Patertutatis , Frater Dominicus Navaretta, i\xc iile. Duo hic mirari fubic : pri- mum , dFe aliquos etiam ex Dominicanis , qui epi- itolam hanc fublertwe fidei arguant, plane ignari eoruni, quae idem Navaretta alibi in haic verba fcriplerat (1^0) quis me unquam de focietate lo- quentem audivit ^ nift fumma cmn laude ^ ^ honoris fgyijicatione? non ne ' FekifW ad jR. P. Oliva , fa?!" Sla ijlius familias Genevalem litteras dedi , quihus commemoraham , quot , cf quantce effent ejus filio-

rum

(130) Tom. IL operis fui ab Inquifitione Hifpanica fupprelTi, pag. 2. coJ. i. num. 1.

Colkgium II L 5?

rmn virtutes ? — no7z m poftea Cantojie , 0[uci In ur- h per annos quatuor ea concordia viximus , qua ger- manos fratres ^ eodem patre , eadem matre natos de*, cet ^ alteram epiftolam ad eimdem R, P.fcripfi? id fatis elt , ad iltorum ignorandam collendam. Alte- riim, qui fadum (it, ut idem Navaretra, cujus tellimomo, quam diu is in China erac, JefuicaB clari ratione dochincs , ^ mundi ratione vitcs , eranc, cum , qiiid quicl fecere ^ fapienter fecere ^ qui- vc pro religione propaganda , rapinam hnoruin fuor r.m ^ carccres ^ ac contumelias ad mortis ufque fententiam cum gandio fujiiniiere ^ quam primum ex China Romam, 6c inde in Hifpaniam rediit, eos- dem Jefuicas fuperftitionum, & idololacri^ fauto- res proclamarit? plusne inEuropa, quam in China rerum (inicarum cognicione Navaretca vaiuerit, mihi inextricabiie problema eft* §. XXiX. Miftionariij ex" Judicium praefcripto viam anno l666- die 13, Scpcembris aufpicati , Pekino mo- verunc, & confedco aqua, cerraque icinere, dc 2v Marcii anno fequence Canconem appulere- (131) Hic domum Jefuicarum extra muros fitam jum incolere , nec ad confirmandos Chriftianos aufi quoquam procurrere , privacim latebanc , conferc- bancque incer feconfilia, quem in modum res Chri- ftiana inftaurari poffec , vifumque omnibus cft, bonam maJi parcem illinc orcam efTe, quod non eundem omnes in adminiftranda religione tenorem hadenus fervaiTent. Icaque, eumopporcunum Can- tone ocium nacli effenc, diu, muitumque va utram* vis parccm dejiberabanc, an Innocencii X. ( §. 21.) an coQtra Alexamlri Vil. decreco, ( §. 23.) dein- ceps ftaadum «frec ? quod uc fine parcium ftudio fierec , placuic , uc quisque fuam de ricibus fen- tentiam in fcripca refsrrec, communicarecque cum

D 4 aliis

(131) Gabiani cit. L a pag. 50^. ad pag. 539*

56 HifloYia ContYoveYjtciYiim

aliis 5 quibus ad oppofita rerpoiidendi jus intcgrum plcnaque potdlas^ eirec. Opponentium partes Cum lere NajUYettii Dominicanus , 6c Anto72ius a S MiiYia Francifcanus : refpondencium concra IntoY- Citta y k FauYe ^ & BYancati JcUiicct;. Hujus(cri- ptum ex Sineniium clallicis libris , 6c finicis verbis confediim cum Navarecca legiliec, non duDicabac in hxc vcrba afiirmare: (132) "jiaiii ille comjnon- JiYauit^ dolet miki qiiod ea mn pYius cogjjoocYim, Sarp^crus auce.n , viiis , ledisque omnium dubiis & re(poniis , fcripco puolico Jefuicarum opinioni accellic. rroicipua ex eo , quod compendia fecb- ri cogor, excerpam : (133) fldem ^ inquic , y^r/o , quod cum cx riundato fuperioYuni nieoYum — ad hoc regnum SinaYum eoangelicus pYcedicatoY mijjiis vt- nTjfem , ^ ex nojo itcYum fupeYioYum mandato , qmini potui diliyentiam pCY oEio annoYum fpaciunt addbuijfem , ut de fmicaYum fe^aYum JupeYflitionibus ceYtioY fieYem , jidico pYaxim , qiiam Fatres Mijfio- naYii Societatis Jefu in lioc vegno SinaYuni fe fate^i- turfejuiy ciYca peYmiJJiofiemJeu toleYantiam qiuirun' dim ceYeniNiiaYum , qiiibus ^incu CliYiftiani pliihjo' plium Corfuciumy ^ fuas pYogenitOYcs defuntios ve- neYantUY , ejje non folum tutam , ut pote u S, Con- gYe-ratiojie univeYpilis Inquijttionis appYobatam , Jed etiam , Ji pYincipia pYacipuaYum JeSiuYum expen- damus , ejje oppofita fententia , probabilioYcm ^ &r ad apeYiendam etlinicis januam cvangelii inaxime uti- lem , m dicam neceJJaYiam, FYobabilioYem qiiidem , quia qui pYofitentUYtYes fe&as SinaYum pr.vcipiias ^ alii ^ id efl litterati ^ ex mctgijlYi Jui Confucii decYe- to^ de Yebus invifibilibus non clifputaYe ^ itec bona pY fntis vitcs qucereYe edo&i funt ^ ^ aliquid ab alio JpeYure , quam a ccbIo vivente , quid quid illud

fiu

* ' I I ■! ■ K

(132^ Apolog;ia pro decreto Alcxandri VII. Praefat. abrt camino , pejanie no ctverlo fabido antes, (^SO lbid« pag;, 3, & lcqq.

Colkghim 111, 57

fit^ vel citm iodem cceIo , in omnihus Jtve projperis y Jive adjcr/zs , 720?2 Je cohformure mjas putam, AlHy id eft y qui ex dual^us Jeciis idololatricis Foe ^^^sf Tao , alterutram projitentur , dejwi&orum animaSy veluti quemdam aercin dijjipari ^ vel in ivferno ad tempus detineri , vel transmigratio?2e quadam L^ytha- gorica denuo renajci judica?2t , — adeoque ta?/tum abejl , ut ab illts Je adjuvari pojje credant , quod c tontrario ipjos idolorum Jacrificulos adjuorum dejun* Borum animas aijuvandas fcepe vocent , ut per eo iim Jcilicet Juffragia citius y feliciusque renaj-

cantur, IJtilem vero , quia cum omnes Siitce

prcedi&as ceremonias ad cultum obedientice Jilialis re- ducant , Ji omnim ece ipjzs i?2terdicereJ2tur y maleje?2- tire?2t de noftra Ja?2&a lege y quajthcecproliibeatjiliosy ho?2orare pareittes , quod erit in maximum M?£wnis Jz?2ic(E detrimentuniy ^ fidei propagationi objlaculumy eo vel maxime , quia ^i?2ei2fes , ciuamvis Jmt variis Jiiperftitio?2ibus involuti , tamen , Jt irfis propor^atur^ non debere defim&is aliqidd 72umi?2is tribui y vel ab rjts bona petere vel Jperare y vel gratis co?2ccdu?2t ^ vel ad credei2dum facik inducu?2tur , maxi?nt Jt ex ifisfuarum fe&arum pri?2cipiis rationes ad homi^ nem dejuma?2iur^ 6cc. Haec illo pertinenc , ut olten- dac, Sinas , dum Contucio, & defundis pro^eni- toribus honorem legibus prceicriptum exhibenc , nihil folerc ab iis pecere , auc fperarc, qute idem ferius poltea proh*xiore icripto compiexus clt. (134) Concra vero Antonius a S. Maria nitebatur, qui ne ea quidem admittenda cenfeDac, qua; facra Con- gregacio ad quaelita P, Morales induiierac, cumque argumcncis ui;geretur , mhil aiiud rcfpondit, quain, f ea volunt co?2cedere , mittu?2t cx url/e Roma , qui ea prcedice?2t , certum eft e?2im milii , potius a Mijjio- m dijcedere^ quam ad id me demittam. (13^) Nec

D 5 his

^ .

(134) Ibid. a pag. 21. ad S^. (135^ Sarpetrus in epiftoU ad Congreg. de propaganda anno 1662» icripta.

58 Hijloria ControvtrJTaYum

his conteiitus , duas infuper quxitiones fufcitavc- rtt : primam de voce Xani-ti , quod credercc , Si- nas nunquam veri Dei cognitionem habuiirc: fcd non vidic , id neuciquam poile cohxrere cum fua opinione, cum indubicancer afFeverabat, Confucium &: progenitores defunclos a Sinis adorari. Ica, (i mens femei pra^judiciis occupata (ic, non faciie ve- ricaci locus eit^ Alceram movic de pileo , qucm 4 Sinse ex regni confuecudine, eciam cum , cum Itn- *' peracori ailillunt, & loquuncur femper capici im- poiitum habent, cenfentque indecorum aperco ca- pice effe, Kinc mos univerfe obcinuit, uc MllITo- narii operto capite ad aras operentur, 5c Chrillia- ni eodem modo facris mylteriis interiint. Contra- rium Antonius voiebat ; quem tamen ceteri pro- pterca expiodendum magis , quam refutanium cenfuere,

§. XXX. Plus argumentis, 6c racioni Navarctta tribuit, qui polt acrem trium annorum de ricibus concer- tacionem, Jefuitarum opinioni fubfcripiic, praxim- que eorum cum fuis fociis fe fequucurum dacis ad Anconium de Govea licceris teltatus eit, En iiias. (136) Revercnde Pater ! ea , de quihiis hodie cum paterjjitate veflra egi , Jion duhito , quin ultro ad R, P, Fijitatorem dcferat. Qiiare faciendum viihi duxi , ut illa eadem fcriherem: nimirmn iji iis , qucB ad mortuorum tahellas , ctremoniasque fu- nehres pertintnt , 7ios omnino , ac nuUa re prorfus imviutata , adliafuros iis , qu^ a [Patrihus Societa- ti) veflrce ftatuta olim fuere in eo CGngreffu^ C§. ^o) quem hahuerunt jn urhe Hang-cheu menfe Aprili an- m i6"42. de Confucio autem permiffrtvos ea ^ qu:* vtflri permittu72ty fubJatis nimirum fokmnibus diia-- ius , qua Fatrihus Societatis non proha^itur. Atqut m apparcat , 7ios fpiritu charitatis duci , atqut i7t

ea-

(13^) Apologia pro Dtxreto Alexandri VII. pag. 74r

Colleghm III "59

ta^em ejje fentevtia^ videtur opera pretunn ea rtfer* ye (mguJa^ de qtdbtis javi co77venit inter nos, De nominibiis finicis Xam^ti , £r' de fpiritibiis , qiioniam dclata res e(i ad R, P^ GeneraJem vejlrum^ atque ut ar- bitror^ etiaui ad facram Congregationem de propaa^anda fide , exfpcafabimus rcfponfum^ atque iiiterea fequemur illud ^ quod apud vos ejl conjiituttm, Si vobis vifum fucrit , aliquid immutare , • &' Jtos pariter idem immutabi,nus ^ vel omittemus de eo Joqui , veJ ita csrie Joquemur , ut nuJJa ex nojhro fermone perturba- tio coffequatur, Q r 37J ^am fi qua in pofterum no- ^a dijficujtas oriatur ^ ^iijiil ante ftatuetur ^ qtiam ad eum dejatafuerit^ qui vice-provinciaJis munus inSi- nis obtinebit , atque ita fiet , ut cequa iitrinquegra" tia res omnis , £/ prout viros reJigiofos decet , com' ponatur ^ 'oc, ASium die 19. Sept, anno 166^, Fa- ternitatis vejlra fervus JmmiJJimus^ Dominicus Na^ varette, Hoc tanciem modo effs^him elt, ut Do- ininicani in China, mitigato jam animo, [efuitarum opinioni , & praxi fublcriberenc , demtis duabus ibiemnibus ceremoniis, quje Contlicio bis in anno fexto quovis menfe exhiberi foient , quasve Jefui- t^e a primordio Miflionis & deinceps neophytis fem- per vetuere. Aliud tamen nobis Serry vult per- iuadere; {138) /^^^ '^i^ miJii ^ mquit y temperare y poffum^ qtiin inexamcn vocem^ an jJ-efiiitcE revera nun- ^wim 72eophytis fids JiJmum fecerivt , foJemnibus Confticii cuJtibus intereffe , inio 'd' miniftrare / mui- ta enim , eaque evidentia argumentafuppetunt , qu^B contrarium evincunt, Quanti erat, vel unum ex his evidentibus argumentis promere ! nam qux fub- dit, nituntur conditione; yT Cojfuciusmmenefh^ ^uod Jefuitx femper inticiati funt, <!k nunc in con- ^ gre(-

(^ij7) Id indicio ell , Dominicanos prius fermone praxim Jefiiitarum apud fideles fuos improbafTe, ex quo necelTe fuit , inter utriusque partis Chri- ilianos perturbationem oriri, Ci383 ^P* ^^^* Tom, VX. f ag* 3.24.

6o HifloYia Controverjiiirum

grefTu Cantonenfi Sarpetrus etiiim negavic , qui , cum Navarettae epiltolam ad P. de Govea datam legifTec , refpondic , fe, quamvis jam ance ejusdem fv.ntentix fuiffec , nunc camen magis in ea contir- mari , tum quia ^ uc fcribic , fic euin velle inteUigo , /mmlque R, P. viceprovimiakm , qui profdjfus \fl , iliud fe ratum habiturtim effe ^ qitod P, Navaretta fiatueret ^ tum quia id mihi perfiiafi\ phirimum id , valere ad fanSiiJpmiS fidei noflrce propagationem^ ad frmandam inter M/ffionarios ex utroque ordine con- cordiam , atque ad ea tollendafcandala , qiue ex pra- xi contraria nata funt^ tiim quia praxim ha?2C £>* re^ifi^niam efie ex rationis mecs £j' conjcientice Cenfu judico^ cT intelUgo confcfitaneam ejfey vel CapituJo- rum no/lrorum generalium decretis , vel epiflolce , qiia: efl typis edita R, F, jiolhi Gcneyalis ad MJfio- narios finenfes , z;e/ confiliis ac matidatis R, F. Fran- cifci a Fauta^ CommifJarii fanffi offiCii^ — vel iis quce ex majori fuffragiorum numero flatutafunt in iongreffu hahitt in urie Lan-ki inter ouwesy quot quot eramus in Sinis ex ordine S*Dominici^ Mif fionarios ^ tum denique ^ quia rem illam B^ expeti- viy fuminopere y &7^ enixe poflulavi fcriptis litteris ad R. F» Generalem noftrum , &r ad eminentifi i mos Cardinales de propaganda fide, A&um in hac domo in iirbe Quam-chewfu die 4. 0&. i66^. (^39) Quo animi fenfu inica incer parces concordia a plerisque Dominicanis, qui congrefTui Canconend incereffe non poceranc , accepca fueric , non aliun- de melius, quam ex eorum licceris ad Jefuicas dacis cognofces. Timocheus a S. Antonio, cujus alias memini, (§, 25.) ad P, dc Govea fcritois, teltacur,yj Deo gratias a^ere ^ quod pofl accuratum ixamen tandem Fatres Jui ordinis cognoverint yVe- rupi effe idj quod Fatres Societatis ciffirmarent -^ at- qtte approbarent circa ritus CQifucianos^ ac defufi-

6I0'

»■1 ■ I ■ III I I ■ ■

Ci39) Apoiogia pro Decreto Alexandri VIL p. 34«

Colkghun Ilt 6l

tforttm , feqtte enjxe rogare omnes SochfattS Patreu iit dignentitr parcere , fi a Patrihus jut ordtms , di&im qiiid vel a&itvi juerit circa id y qiiod Patres Societatis Chrifliavis fuis pcrmitterent in Smis^ Non enivi walo id aninio fecilje, Jed quia Sinenfium aliaui Manila degeiites interrogati de his ritibus viaJe informarunt. (14'^) Ex hac regioneP. Mora- ies in Chinam appuHt , nihil proinde mirum, fi piiEjudiciis occupacus omnia Europoeo oculo con- iiderans , primus belJum ritibus Sinicis indixit. Timotheum excipiac Joannes Garzia ejusdem ordi- nis Mifiionarius ad Julium ^kni Jefuicam fcribens : exiftimo non effe niinc , nec multis pofi annis fore € re divini ohfequii ^ ut fan&um Evangelium in hoc regno pra^dicetur alio 7?iodo, quam que?nveflra Patemi- tates tenuerunt , £5^ adbiic tenent , idqiie meis Pr^Iatis fcrihendo /ifrnificavi ^ atque ipfa experieji- tia mali fuccefpis •, qni Patribus expiilfis contigit y argumento nohis efi , non placere Deo in prt^fenti niodmn illum agendi , etfi id egerint hono zelo , fe^ ad tentanduniy utrum eo tnodo converfiones fierent , qua ex caufa fiint ^ excufandi. In eandem fcntcn- tiam ivere Provinciales Dominicanorum in China Carolus Gant^ 5c Francifcus de Paula ^ qui fsepe iuis inculcabant , uc Decreto Alexv^ndri Vil, 3c Jefuitarum praxi fe confbrmarenc. (142) Junga- inus Dominicanis Auguftinianum. Eft is Alvarus BenaveJite-, poltea epifcopus Afcalonenfis, cujus ad facram Congregationem de propaganda h^c nota- tu digna verba funt : (T43) Jam ab anno 1683. quo Mijffionariis ex meo ordine prcefetius fui^ in lin-^ guam & libros finicos , qwi fieri potuit, cura ftu- dioque intejjtus -i id ante omnia dedi operatii^ ut

^jf__

(140) intorctttci de culta Sinenfium , pag. 183.

(141) Furtadus m informatione de praxi Mif-

fionanorurn &c. pag-. 47. (142) Le TelUer cit.

Tom. pag. 191. (143) 'Repovjt au livre intitu-

h: Extraits &:c» cit. J. pag. 130. -j

62 Hijloriii ComYoviYfanim

drfquirerem , Jefitithm , qiii ritus Confncio , &* {lefunEiis exhiheri foiitos , vehit p^oJiticos , neophytis permittitntt cm contra Dominicanis ^ qui illos reh-' Hgiofis accenfe77t-i me cummeis adjungevem ? qiio in hivio iit tiitif/imiis graderer , omnes iihros , qui in 'ktramvis partem editi erant, diHgentifflmejcriitatus fum , aiitores ciim autorihus , rationes cum rationi- hiis co?2tuIi , confithii prceter Si^^as^ dignitut- , do' tlrinaque claros, ipfiim epifcopumBafthtanum ((j rego- lium f-opez) Dominicamtm y cf origine Snam, cujus at)ud me autoritas ?nagni femper erit , tum P. Blafiiim Verlieft y (144") itidem natione S':nam 9 qui priits, qitam nomen Societati Jefu ded^lpty ob candoreni a?2imi ^ vitaque prohitatem omnihus ca- riis 9 non 7?iodo Eitropceis fcientiis prohe excukus erat , Jed o??ines etiam lihros fnicos ,' qitt de religio- ne agunt ^ evolverat, Iftorum judicjo non co7iten^ tus , aliorum etiam ge?jtiliu??i Sinarum , qui inter truditos f?i'xinie inclaruerafjt , mentetji cu>n per??ie ipfum , tum focios meos exploravi , ac ipje etiam finicos lihros , qui hanc materia??? ex inflititto per^ tratlant , ?Jon perfitncforie legi , ac felegi ; quhns o??inihus fumma accitratione perpenfs jitdicavi de- niqiie , me , meosque fecundu?n epijcopi Bafilitani , ^ Bafilii Verhieft fententiam , ine TPieosqtte^ jfefuitarufJt praxitnprce ea^ quam Dommicani ttte??tm\ ample&i de- here , non folitm propterea^ quod evidens fity iflam propagand^^ religioni mirttfn in modum conwiodare^ fed quod pejjitus petfuafu??? haheatn , ritus hos cum ex fua inftitutione , titm co?n?nu7ii gejitis fe?ifu pure mter civiles numerari^ etfi forte non defint ex vitU go , qui ignorantia lapfi fuperftitiones ahquando ad- 7?iifceant. Ac idcirco rationes , quihus Jefuitce 721- tu?2tur , prohahiliores ??iihi prce contrariis videjjtur* Ita prius fe^ifi^ 'Kff nunc quoque Jentio. Ejusdem

omni-

(1 14) Coj^nomen a Ferdinando Verbieil , qai eum baptizaverat , accepiu

CoJkgtnm llh 63

pirjnino fcntentise , ut alios prsetermittam, fuere Fer- nandez Serrano , Dominicus a 5. Eofa , 3c Mi- cbael Roca-i ordinis Minorum, quin ipfe etiam !P. Leoniira Francifcanus antequam epifcopus Ro' falwifis renunciatus elTet. Ita enim ad qusefita Cardinalis Cqfanafe refpondit r {i ^^^ fuere CQmplii' res Mi(fonarn ex Doviinicajns , 8^ Francifcanis » aJiormJiqiie ordimmy qni prdxim yefifitarum in ritil^^^s finicis temiere , an tanien in omnihts , iis conferferint , ajjeverare non aufiir?. — Libet mihi nunc," quid {entias , explorare. Ex tot Dominica" norum , aliorumque ordinum virorum teftimioniis, poft tot incer Dominicanos , &: lefuitas integro triennio habitas confultationes , <5c 'pid:a conventa^ fcripto utrinque firmata , cenfesae tandem finceram pacem coaluifle ? — ne quid titubes ^ libere, quid fcntias 5 edifTere. — Ita mihi quidem videtur.. To- -to, uc ajunr, coelo erras. Navaretta pollquam fcripto pollicitus ell , fe cum Miillonariis fuis , |e- fuitarum praxim fequucurum efle, repente infaiu- tatis omnibus , «^ reiida in rubicuio epillola, qua indicabat^ fe Macaum ire, ut inde in Siamum na- vigaret , Cantone prius difcedrt , quam ab aula Pe- kinenfi inde abeundi data facujtas effer. Itaque di- fceflus ille fimilis fugc^ fuit. (r^O ^'^ ^" Siamum ad epifcopum Berythenfem venit , haud diu mo- ratus, inde folvens Hifpaniam anno 1672. attigic,

ac

(144) Art. 96, (146) De fuga illiiis exftat teftimo- nium P. Jviichaelis de Angclis , ordinis S. Au- guflini , qui vicarius erat epifcopi Pekinenfis : de falfitatibus autem , quos Toinis fuis IL in- feruerat , exftat teflimoaium an. j^go. die 16. Dec. manu domini de Vafco Barbofa^ de Mel- lo fcriptum, Vide Lettrts edifictntes edit. nova Tom. XVIIT. pag-. ??. & ^^, item ; 1/eclairciJ' Jement donmi a Monfleur le Duc de Mctim Jur 1«s hornsurs , que les C/iinois rendent d Confw uus , fe" aux niorts ibid.

64 Hiflorin CovtYovzYjianim

ac fequente Romam profedus eft, tum regreffus Madritum Tomos [[. de ic' us finicis edidit , quo- rum poilremus ance, quam abfolveretur , mandato Inquifitionis fuppreflus eft. Hjnc illius raritas. Proemium fuse fcriptionis tandem archiepifcopatum civitaris S. Dominici in Hifpaniola inful i con'equu- tus, ibidem ante inaugurationis ritum obiit. (147) Hic viri exitus fuit : de cujus libris contra ritus finicos, quos prius publicaltipulatione ratos habuit, editis , dignum memoria e(t judrcium Petri de Al^ cala Dominicani, quod litceris fuis anno l6l^ die I'^. Martii ad httovcettavi datis in \\XQ verba prodidit: (148) Deus fdt , quaituni ex boc hhro Moris Jenferim , qiiajn fuerim indignatus , fi ita liceret 9 proprio fafiguine ^ qucB fcripta funt^ dele- rem. Faxit Deus ! ut divina luce coUuftrati^ fcientiam jungamUs cum charitate , <Sf difciplma , alioqui magnis graviter peccandi periciiUs exponi- mus. Jam fcripfi ^ ad nojiros , ^ ad aJios , quantum Jahoret in hoc Jmperio Societas , citi dehe^ mut , quod ^ poffimiis in eo lahorare ad converfio^ vem animartwu C ' 49) Expofui , quajitas of iJki' fJres Inc haheant ChrifJianorum EccJefias : ita femper loqiiar y ^ fcriham ^ fcrihere enim aJiter ^ vei Joqui^ efi cognitce veritati refifiere , adeoque juxta D, Tho77iam in fpiritum fanEJum peccare, Facile hinc incelliges , Navarettam non eo , quem prsefere- bat , candore animi egiffe , ac fortalle eodem pla-

ne

(147) Pr^efat. ad apolo^, pro Decreto Alexandri VIL (148^ -Le Tzllitv Tom- I. pag. 140. (149) Simt tamen in primis autor quidam Gallus hoc titulo: Amcdotts fur l^etat de la reUgiofi dt lct Chim &c. quem compendii caufa pofthac^wec- dotarium vocabo, Paul. Erneftus yablonshi hifi:. ChriftiancC Tom. II. pa^. iqi. qui velint, Je- fuitas id egilTe , ut reliqui Miilionarii ex China exi8;erentur , quo foli in Ecclefia finica regnarc poiTent. Nihil raagis inficetum dici poterat»

Colkghim III^ 65

ae tempore, quo Cancone de concordia ineunc/a agebat , quacunque demum lima , quid incer fe ^ & & Jefuitas agerecur, in urbem perfaipfifTe ^ quod non folum repeniina ijlius fuga indicare vidctur, fed editi quoque poilea adverfum ritus libri , ik. fupplex libellus , contirmanc , quem eodem prorfus anno , (|U0 is P^ de Govea fcripto promiferat, fe cum fuis piaxim Jefuicarum effe fequuturum eodem, inquam , anno 1669. ^o"^^"^cani nomine Joannis FoUvici , generalibus Inquilicoribus Romas porrexeranc , quo petebanc declarari , ucrum De- creto Innocencii X. an Alexandi VII, fiandum efTer, raci, iencenciam pro fe pronunciatum iri. Sed EmweraiJJimi Patrcs declararmit , decretmn facrm Co?2Qreo:/itionis de propaganda fide Jatiim fuh die la. Scpi^ i^4S'. fecimdimi ~tiim expofira in dhbiis ^ ejje ^ in fiio roiorey ^ieque per decreinmfacra; CorjgrQga* tio7?is fanBi cfficii latum fib die 23. Manii i(s6» fiiifje circumfcriptzim ^ fcd omrfim fmmdum qucvfTtay circumjiantias , &r oifwia in eo di&is dnbiis expr^ffii^ effe fervandum ut jacet : qiiemadmodiim fervandLm declaravit decretumfacra Congregationis fan&i offcii latitm ^ iit fupra^ die 23. Martiiy i^^f^". (T50) juxt(t qucefta^ ciraaujhwtias ^ if omnia in eis expreffd. Feria IV ^ vigefma fupra difti menjis Novemb is 166^. C^n) Q.uam fencentiam Clemens IX, fuo judicio conhrmavit. Hinc fuopte efficicur , Jefai- tas m polleflionc Decreti ab Alexandro VIT. coa-

ces-

~-- - ^ . ... ^

(150) D. Mosheim de hoc judicio , pag. 17. l^coi Ibepe cit. ita fcribit; ^a-i i\t Me i*6mtfd)e (Bc^s jv>i>^nf)ctt, tvenu ^m\) mad^ti^t favti)c\)tn ubct 6iauben^fad}en mtt etnanbcr rcdjicn , fo wivt) tnscjcnKin cin Urt^cil gcfiSflct, ba^ bcpbc Xl^ciU fur fid) crflcrcn Bnncn. Aut non fcivit D.Mos- Imm queellionem juris a quseltiene fattf difcer- ncre, autfi fcivit,iion bona rideheec icnpfit. (i^i) Buliariuin Dominicanorum Tom. VIL pag. 482»

66 Hifleria Comrover/zarnm

t^fli pernnahfifre , quod tamen Serry, uc folec, audafter inficiatur , neque dubicac , libello Polanci impolluras P. Martinii decedas fuiffe. P, JoainieSy inquic, PolaiKo oiwihmi ordinh S, Domijiici Mijfin- narioyum nomiiie ^ hnpojhiras (P. Marcinii) detexit. (152) Ac non vidic Serry, in quem fe laqueum induac. Qui enim fieri pocuic, uc ClemenslX. an- no 1669. Decrecum Alexandri VI[, pro diverfa faSH^ £r' circiimllantiarum expofitione confirmarec ? nam fi Marcinius impofturam commilic , non com- jnific certe alibi, quam mfacli^ &r circumjlantia- nim expojitione : auc igicur non credidic Poncifex , Marcinium in expoftione ricuum Sinicorum impo- fturam commifilTe, auc, fi credidic, impolluram in re cam gravi (ciens, volensque confirmavic. Quam-* Cunque partem Serry deligac, in manifefla fraudc tenetur.

Jam parabam tedimittere, cum mihi concinua-. tor Fleuryanus in mentem venic, cujus caufa {\ Colleguim ^cancisper produ^tum fueric , ccquanimi- ter, ut fpero, ieres. Narrat is , ied narrat tan» tum , ad annum 1674. -Adamo Schallio, & An- tonio de Govea decretum Alexandri VII. difplicuif- fe, quod fufpicarentur , a Marcinio non integra fide ritus finicos Koniie cxpofitos fuiffe. (^53) ^^ quicras, quo tefte id afierac? nullum reperies : nec venic iili in mentem , Schailium , ficut Riccio fuc- cefierac , ica ejus quoque cenorem in curanda re- ligjone confiancer una cum fociis ferviaffe : Anco- nium vero de Govea auc ignoraveric, auc oblitus fuic, id prascipue cum Navarecca in congrefiu Can- tonenfi egiffe , uc fe cum fuis Dominicanis decreco Akxandri VII. conformarec , quod publica ftipula- tione eciam , ut paulo ante memoravi , prsedicic. Pergic hic fcriptor narrare : qiiapropter ex illis ma^ gis ingeimi decreverantj qiioa^ quamvis Chmtns IX.

utriim-

Ci52j Cit. op. pag. 345, C153) TotiiO LXIII. pag» 702. & feqq»

CoIIe^mm IIL 67

itirimqtit decretnm pm diverfafa&iy &* circum^an* tiarum expofitione vim ftam Iiahere declaraffet ^ ad gnaToreni tameii fecnritatem in te tanti momenti itz^ ceffarkim foret ^ ex Mifionariis quempiam riirfiis Komam ablegare ^ qui facrce Congregationi hcec duhia jnxta rei veritatem proponeret. Sors ceciderat in P. Bommiciim Ferdinandiim Navarette Dontinicanum^ Si Schalliuin incer Vxo^ ingemios eflevelit, vehemen- ter aberrac, quippe qui Jam anno i666» ^ic 15. Augutti obiit. (154) Sed illud in hoc fcriptorc , portento (imiliimum eft, quod Navarettam a Mif- iionariis, ut Romam proficifceretur, dek6lum affir- mat, poliquam Ciemens IX. utriusque Pontihcis, Innocentii X. & Alexandri VII. decretum pro di* verfafacli ^ 2/ circiimllantianim expofttione vimfuam haiDeie declarafTet^ Conferamus tempora. Nava^ retta^ eodem fcriptore tefte , />dr fuum Romam verfus exeimtt anno Inijus ftculi fexagefmo nono ag^ grefu^ sft' Demus^ idque liberah^ter, Nnvarettani ultima becembris anno 1669. Canconc Romam verfus moviire! deciaratio Clementis IX. fgnata «ft die 2C Novembris eodem anno 1669. Necefrc igic. r elt, uc nuncium de hac decjaracione, qua- draginta dierum fpacio , Roma Cantonem allatum fuerit. Nemo hadenus geographoium tam propo Romam Cantoni admovit. Scivic hoc nofier Scri- ptbr penc thaumaturgus, Adde ik illud ; quod ad cohoneflandam Navarcttcs fugam, dedita opera fingat, eum a MifHonariis deledum, uc Rom.am profeclus , dubia juxta rei veritatem proponeretm Quse dubia, & a quibus Millionariis ? ex Doniini- canis non plures tunc , quam Navaretta, Sarpetrus 6c Philippus Leonardus, Cancone erant, atqui hos omnes Jefuitarum praxi fubfcripfilie , jam fupra ©llendi; a ceieris autem quinque (155) Domiiiica-

E 2 nis^

— — — — , — — — — ^— ^— « I

(154) Gabimi cit, L pasi;. 59;^. (isO P« Vit^orius kkcius iiilaudata cpiftola ad iaura Superioreoii ;

£S Hifloria ComroverJPariim

riis, qiii apvid fuos neophytos latebanc , deligi ^ non potuit, quod omne litterarum cum iis com- niercium graviter veticum eflet. Sed ut ex tu3 vultu conjicio, fcije cupis, quid tandem Navarec- ta profeclione fua Romas efieceric? audi noftrum: fummo Pomifici , S^ facrcp Congregatiom de propa" gandafidt^ quo ftam res fmicce ejjmt ^ tanta animi ifigtmtitate , &r rationum rohore exporuit , ut audi- tis Laursntii Brancati de Laurea^ £^ Cajctam Mi- ralelJi^ aliorumque rfpojfs ad ejus duMa^ Povtifex 720V0 decreto ritus fnenfes hoc anno {\^^/\^ proliibe^ reret, Konne ruifum, uc rei gravitas pofcit, cu- pis fcire, quibus verbis, qua die edicum decretum ^ cujus Notarii nomine fubfcriptum fuerit? fru- ftra es , ^ ego tecum, nec licec nobis illa ratiotjum rohora^ quibus Pontifex adduftus fit, uc ritus fineu- fes anno 1674. proiiiberet, legere, nili fore fincilla, qua^ mox (ubjangic ; Iianc in rem eodcm tempore vu/ga" imir fcriptmn j cui tituhs x ,, Dubia propofita a y, P. toominico Ferdjnando Navarecte anno 1674* j, propoiica facra: Congregwicioni generali S. Roma- „ na: & univerfalis Jnquificionis , cransmiffa Fratri 35 Laurentto Brancaro, poftea Cardinali de Laurea ,, & Cajetano Mirabello Ckrico regulari, cum ho- rum refponlis. ,, Si id nobis ille pro Decreto ven- ilitat, nse is ^gregie limplicitati Leclorum illudic - quemadm.odum in iUis eciam, qu^ in eadem nar- ratione congeric : aft eo ^ aic tempore^ (quo Nava- lecca Cantone morabacur) ob quasdam dijjenfones /«- ter Sine77jef £r Luffanos exortas , cuiiSii Mffona^ rli edi6Io regio in urhe Cantonenfi dettnehantur ^ poftea ta??ien eo ifque eis lihertas co72cejfta ^ m qui-

dem

vemm 26. tc\r,tum comparuerimt in urbt ngia , rdiquis decem variis in provinciis occultecome* morar.tibus , »e fi res pnjtrum eventumfortiretur^ vno velut itlii exlti?igueretur lex evangelica , e fo- cietate yefu quinque fuerunt ex meo ordim (.S. Dominicij midem.

Colkgiumlll. 6^

iJem ad mteriova regnl atque ad fiias Ecck^as redi- re pVQhiherentiir , extva Sh^as tamen aheundi , eis mtegrum ejjet* Q,iioc in paucis his lineis hal- lucinationes ! "nuUa enim tunc incer Sinenfes , & Lufitanos diiTenfio, nec, fifuifTer eciam, haic caufa- €rac, cur Mii^onarii Cantonem relegati fuerinc, fed, quam profitebantur rehgio Chriltiana , C^. 27.) ut infra ex fupremi Comiciorum (inenfium Pry^Iidis fententia patebic , qui eos diferce oh caufam reli^ gwfiis-i non item propcer diflidia incer Sinas & Lulicanos orca , in exihum rejegacos perhibec^ For^ talTis a^gre huic fcripcori eft , pugiles Chrilb , reli- gionis caufa in exilium relegacos fuiffe ; Millio- narios autem ad fuas Eccleiias fuiffe permifTos redire , itidem falfum eft, iSc venia , quo vellenc ab- eundi ferius fub ChamX/.jy ^ & Kong-tchingo data fuit, ut, cum locus monebit, declarab©. Sed coe- dec me his aberracionibus porro immorari : quare , fi hbec, difcedere, poces, proximo CoiJegio rur- lum atiuturus, in quo , ut tibi guftum jam antea exacuam, multa Jefuitarum prceclare fafta audies, ilJudque in priniis, quam diJigcntem , afpirante Deo, operam navarint, uc religionem Chriftianam loco Imperio omnibus Sinis nuIJo difcrimine am- plefti liceret, quod te, ut mihi perfuadeo, ingen- ti voluptate perfundec, Nunc vade.

COL.

yo Hifloria Cmitroverjiarum

C O L L E G I V M IV.

yefultde PeMjienfif Ithello fupplid veVigioneni Chriftlct- ndni tuentuv ^ £if, iit Mijf/ionavii Cantonem ve- hgati liheventuv , agunt , fid a Tvihiinali vi- tuum vepulfam fevunt : pofl in Comttii^ Imperii tviumphjnt , in pvimis contva Jangquangfitn ; Adamo Schall defiwth ttuli, ^ honoves vefiitu- ti* Miflionaviis indultum^ ut ad fuas Ecclefias redeant , Sinis tamen vetitum Chviftianam le- gem ampkili^ Verhieflus a fuvimo Pontifice laii' datiis : novam pevfecutionem jlefuita vepvimunt , ohtinentque veniam , ut Sinenfes lihere fidem Cbri' ftianam ampletii pqffint.

§. XXXI,

Dum Miflionarii Canconem, ut fupra memo- ratum , relc2,aci de ineunda inier fe roncov- dia agunc, Jefuita:, quib^is, ut Pekini reljlkrcnt , venia efl; facla, omnem bpidem movebant , uc dam- na, qua; jfangqua?2gfien accufatione fua religioni intulerac , farcirent. Et eranc non pauca , quibus in hanc fpem evigi poceranc, Primum, enim Chanu hy annos pupillares egredlis ^ rem publiram per fe fe adminiltrandam accepic ; cum Verbieitus dacis pluribus Europaeae aiironomiiie documencis, ani- muai Imperacoris , & Opcimacum , prae:'pue Tar- tarorum, benevolenciam , (ibi fuisque fociis concilia- verat; acceflit, quod Legacus Lulitanix per idem cempus fumma honoris iigniticacione accepcus , di-

mif-

Colkgium IF, jx

miffusque fuifTet, O56) His indiciis freti , ncquara opportunicatem rei bene gerendas fibi elabi linerenc, libellum Aipplicem hujus tenoris obculerunc. (157) Ojferiint libelhm fupplicem Liidovicus Btigiius 9 Gu'* Iriel Maghalanes , ^erdtiiandus Fevhieftus^ Caiifa Jupplkandi Timkipkx : Jraus in primis , qua eir^ cimventiis Prhueps , b" viokntia^ qua prcecipitati w interititm innoceyites communi ciivi indignatione. ^ cjfenfa tam Juperum ^ (i§8) quam mortalimu Ohttftamiir itaque Majeftatem regianiy ut exftinguaty quid quid etianmum iatet ^ nequitics c;.77fcederatce ij Jic palam Jaciat mivido, caijhm , innocentiamque yoannis Adami vita licet jaJ7i dejuntii, Hcec igi' tur CUJ71 dolore , gemituque nos tres dicimus ; an- vum ja77i agi quuiragejimum o&avu77i ^ ex quo po- pidaris ilk nofter ^ lon^inquus advena ^oannes Adamus pervenit ah occidente in banc auhm ^ ^ imperante etiam tim Jamilia Juperiore Tainiin^a pro^inus ex jjiandato regio ciiram Jujcepit rei aftro- nomicce^ deinde vero hejieficio ftvigu ari hujus Tar^ taricde Jamilicf novo juffus diplo77iate Cl^<)^ per Jeverare in eo munere , conftanter annos viginti ^

E 4 am-

(156) Hift. generale de la Chine &c. Tom. XI» pag* 59- C157) Apud LefZjnftfMm, Noviffima fi- nica , pag. 16. (158) Indicare videntiir repeti- tos terra; motus , incendium , quo palatium pe- ne conflagravit , & figna in coelo , quae perfe- cutionis tempore apparebant. (^59) ^d hujusmo- di fuit. Ego cceli mcindato Imperator prommcio,, qiiod quoties probitate ^ bf fidelitate confpicuwn virum Deus in mundum de{linat , toties quoqm providet de rege , qui velit ^ polJit cjus operci Uti y eiquegratificari, Nunc ergo ^ quo hoc c:)m- probetur , cogitavi de noinim tali , quo vir hu- jusmodi Jentiat diligentiatn , ^ fidiHtatem fu vn laudari , feque nobis abunde fatis fedfft Uttetur, Tm igitur Ta - cham -fu Tribunalis Pnrfes Jian' m$ Adame , a pwero mathematicas Jcientias edo^

*j% Hi^torla ControveYjTaruni

MfHpliuf 9 nemhe omnhim vel adverfante , vel oh' treBantey motits cceleftes ^ anmiasque vk{(ptucTines nccitrate fupputataS , rite qnotanms vulgavit per Impermnii quoad prol) dolor ! tandcni hicidit in in- Jidias ^ ac ??ianus imt^rohi veteratovis ^angquang' Jieni , qui quidm homo , imperante familia Taimtn^ ga V jufk regio coefus fuftihus jam fmel pcsnas de- derat accufatioms absque ullo fundamento per fum- mam inju^iam inilitutse , Eir' tamen idem nunc rur" fus tyrannicafyetus authoritate iinius maxime Pvo" tocumi , baud duhitavit , erroris arguere afivono-^ miam Europceam , eamqjie regulam , quam prace'

dens

<W I I II " -' ■■ ' ■ ..^-^ I I....—.

Hws, vctftijjiinci marict trajicietis huc appidifti ^ ^ jam plurimis annis hic es commoratus, Nos quoqiie opportum temporz advenientzs jde te au- dirt , tviuz niffz potuimus , inter alia admiran' tzs ftudia tua aftronomica , uJ^ ea in lucem dares Tribunali mathcinaeico te vel i n v 'i tnm prce- pofuimus , b* tandem hoc mvmre acceptato , cwn Jrepijime ea , quce calculo allrononiico prodide' ras ^ invzniffimus exaBe C(xlo rcfpondi^Te., imo antiquorum regulas non nifi paucijjimas ^ ^ has quideui fine rationum fundamentv , jejiaiias >J? incertas , te quoque ad multas , easqm rationihui comprobatas extendiffe , b* hoc paSio fcientiam tibi creditam dilatafje ^ necejjarium duxiimis^ aliud tibi mckpris honoris offtcium confirre , illud nimirum ma^^ni Tribunalis Ta^cham-fu ^ in quo mnc primum es conltitutus , ut hoc pa- Sfo li^dia tua magis exdtemus , teque ad ea no- hismagis , magisque communicanda impellamus. Irfjuper etiajn in fcimiliartm tvjftrum te deligi- mus , y pofthac ftncera benevokntia nos perfecu- turos Jpondemus. Sed cum novum reginun Ini' perii occajioncm nunc det omnibvs congratulandi , tioiim te hujus communis Jcetitice txpertem zfft , quin potius me gaudente ^ te ftmul gaudere cupio. lcicirco cum d^gnitate titulum hunc : Twn-hy- tai fu , ( id fig;nificat magniim virum experti confilii) pojl magnatcs proximis dari fnlitum ,

tibi

Colleghnn IV. 73

^ens 7mt>erator nh ann^s decem £5* amplhis flahUi" vet at ♦ temere crminari , quoad indiSiis nitper co^ mitiis , m rem noftrani Jane feliciter , juf/i fiint Principes pri??ii , ^ fecundi ordinis , nec non regio'- riim Trihunafr.m Pr^ftdes ^ <f ajjeffhres examinare deniio novam illam Tuethodum^ quce cf appvohata titnc fuit , fummo confenfu omniuvi , ipfeque Fer- dinandus , juffi heneficiojue regio , aftronomicce rei ciiram denuo fufcepit , nec fas deinde cuiquam fuity viovere banc amplins controverfiam, lade ad reli- gionis chriltiance defenfionem progrefli , prsecipua illius capica enuclearunc, docueruncque ^ hanc jam indea Riccii cemporibus in Imperio cum laude co- gnicam , & a condicore Famili.e Tartaricie Xunchio celebracam fuKre , qui pro cernpli foribus luo a^re monumentum marmoreum cum infcripcione : SedeS ilhftris penetrantis arcana: erigi julferic. Tumad accufacorem digrefli , qui Schallium , cecerosque Miflionarios nova criminacione perduellionis poltu- Jare aufus ell , atqui 9 inquiebanc, ms y ceterique fociorzim 9 tam remotis e regfjis advence, ^ qui terra marique pofuimus annos omnino tresy in hoc itinere ftadionwi 7ionagefies millc ^ (160} c^ ani'

^ 5 plius

tibi impertior , idijiie hoc fcripto teftatuni volo, MaBe nur.c , bemficiwn ex lioc propinquo , nem^ pe a tuis meritis coeptuni^ paulatim ad altiorem gradum excrefcet^ quoque magis ingenium tmmi ^ eruditio te prodet ^ eo magis prcemia , ^J df-, gnitates augpjcent ^ prcejentibjis beneficiis lioc Jo- lummodo exigim.us , ut Jcientiam , iuamque pro- bitatem cum fidelitate , ^ prceclaros morcs qua- quaverjum explices. Xun-chy imperatoris anno hnperii oBavo, Id eft : 1656. Vide Hift. Nar- ratio de initio & progreirii Miflionis finicae &c. pag. 262. Illa hujus diplomatis; tevel invitum: continuatorem FJeuryanum falfimonice aut infci- ■ tiae redargiiunt , qui Schallium per fraudcs ad cam dignitatem evafiffe fcripfit, C 160 ) Mil- liaria finica , quse Ly dicuntur, hoc loco veniunt.

74 Hijhria Cojnrover/iarum

pltus , nos , biquam , qiii nunc in Sinis degimus , homines dmitaxat vigtnti cf uli.juot y '-- quihus tandeni alis infiru&i fumus , qu'l;us objecro Jub/i- diis ad/u/cipiendaperdueliioins confilia , is occupan- dum armis fcilicet hoc Imtierium / <Sf taiUeyi os illud tortuo/um , /uhdoLtque conficliojies , tantuin ■» effeceriint y iit innocentes ifti advencBy viginti aH" \ quot ahlegati ftnt in provinciam Cantonenjeniy id'i etiamnuni hderent nii/ri vintiormii inftar, cT jjeC progredi Jinuntur , nec regredi , cnnique nuHum cri-* ^ien adm/erint , quod bonorum puhiicatio.'iem me- reatur , cedes taniCn ijiorum traditce junt aliis in- colendde , loca fepulturce depiinata alH invajerunt , Ci6i) quo magis etiam urgemur , ut clara voce conqueramur de tanta iniqiiitate^ Ciunque jam tyrannts illa Patrocumi tandem venerit in lucem , If injtgnis ijia infolentia , /olis inftar , jam pate/ cat t ob/ecramus Ma]efiatem regiam^ ut demittat feje^ (tc detegat hos ^ qui etiamnum latitant , ri- teque examinet , ac declaret cau/am ifiam , ut fic patefacia defuntii jam miniflri innocentia prcedicet is beneficentiam Irnperatoris jui , quam vivus , mor^ tuusque fen/erat, Der.ique orabanc, ut Mandarinos nuoque, qui religionis caufa, auc magiltratu pri- vaci, auc in exilium relegaci fuerunc, pro eo,quo in fuos ferebacur , lludio , ab injuria immunes praeitare dignarecur. Datum anno FIII. Impera- toris ChamJiy , Liince quintce die quinta : hoc eit, anno Chrilti 1669. die 21. Junii. ^. XXXII. Imperator pro mors gentis libellum fuppH- cem ad Judices Tribunalis ricuum mifrC, uc de eo fentencias' rogarenc , & , quid itacuilTenc , ad fe re^ ferrenc. Scd illi in fuo propofico peritabant, & legem Chriltianam effe pravam , neque in regno tolerari pofTe, eamque ob caufam prsecones iliius,

ne

(161) Sepalcra violare Sinis furamum piaculum ell.

Colkghim IK 75

nc mali labes porro ferperet, Cantonem rclegacos ^({t reiponderunt. Ita priimus conacus cecidic : nec tamen propcerea Jeruitaelibi a Cctpcis defiftendum pu- tabant, capcacaque reguli Tarcaij, qui apud Cham-hy gracia, &con(ilio plurimum valuic , benevolentia iHo lem hujus opera adduxerunc , uc caufa xeligionis , oc Miflionariorum , ad convencum Imperii deferre- tur. Adeffe jufli func , Jangqnangfien , & cri- bunalis rituum Pra^fes, cum Biigfhis ^ Maghalams ^ & Ferhkftus, Dimicacionem orilis eft Jangquang- Jien immani in religionem , & Schallhwi calumnia- lum phalange inltrudtam, quas Buglius^ fervaco accufacionis ordine, ea perlpicuicace, & gravicace rationum convulfic, uc fencentia: Tarcarorum Pnn- cipum, quos adverfarii impoiturx non lacebant , ipfi eciam Judices finenfes, licec invici, fliblciibe- lenc , adaque convencus in hc^c verba concluderenc. (162) Ego Jimmiis comltwrum Prafes , cetericjue meCum jud/ces , obtemperantes mandato imperatoris rioftriy poftquam coacio rite ccstu denuo inftituimus^ difqui/itioneSy c5^ confultationes noftras , comperimuSf J aJigquavfienum homlnem improhim , £ir nequam ,- confiiiis maligne criminationihus , importune , vio- ienteque accufajfe religionem Clrciftianam Jalfitatis , EiJ^ pravitatis, qude quidem religto rejetia tunc Juit% ac vetita per Jentcntiain , niinc antem perjpicue nos cognovimus , quod profeffio illa Chrijiiance religionis mhil prorjus contineat , quod praviim fit ^ vel ad dejeciiones vergat, perturhationesque piihlicas, Qiia- propter par eft, ut iis , qui feqmintur religionem Chriftianajn , iiceat eam profiteri priftino ritUy ac Jibertate^fc tamen , iit prohiheantur inftitiiere ccstus majoreSy iffpargere lihellum de propa gatione ejusdem religionis, aut cerea numijmata. Co^nomentu7n'foa72nis ^dami „ pri^ftancis & arcanae legis Dodor „ eidem reftituatiir > curce etiam Jit concilio Magiftratmm

nt — ■ I f

C162) Apud Ltibnitiufih Novilfuna Sinica &c. p. 39»

76 Hifloria Controvtrjiarum

iit eidem /imilitey veftituatiir grctdus fuus , dignt"

tasque priflina^ Pari modo quodattimt ad Dotibrem

Hiusvonfeminn j if alios , (163) mandetur , dicio

Concilio , lit ^xqiiirat » quid puhlict muneris ip/z

quondam geflerint , ^ reftituatuv unicuique munus

fuuni, Quoditem attinet ad templum^ &f domiciiium ,

fzta quondam extva povtam Feu-chim diSiam , vefii-

tuantur , c5^ precium ♦ quo venumdata fuerunt , ^

ipfi fi^^^dus Ferciinando , ac fociis. Detur vevo in

mandatis Gulevnatori provinciarum Canton , t/

Chanfy » item Pvovegi proprio provinciw priovis >

nt expedtant aiiquos e minijiris fuis , qui homines

Europceos quinque off viginti oi? caufam vetigioftis ab

legatos in diciampvovinctam, deducant in hanc auianiy

qui lihi pewenerint , exquivei tunc conciiium ri^

tuum voiuntatem fuce Majeftatis^ Pv^etevea Man-

davino Li-zu-pe , C^^^^) d^ aiiis pvocuvet Conciiium

Ma^iftratuum , ut finguiis pro Tuo cujusque gradii

ea hnpendatur heneficentia vegia , qtice mortuis

confuevit impendi , ftliique , cT fvatres eovumdem ah

exiiio vevocati , quot quot puhiicam geftevunt di-^

gnitatem , eam vecupevent. J-am fi agituv vuvfum

de Jangquan^fieno , iitique nixus iiie fuit iniquo

patvocinio^ gratiaque. Nupev cevfe y cum pev fe

aeftimaffet Imperatov , quce ah iiio peccata fuevant y

(165) /ine niova privavit Jjominem fua dignitate ^

2f magiftvatu, Qi()()) ufuvus deinceps opeva Fevdi^

nandi adaftvonomicce veicuvanh ^ adminiftvationeffK

Ex quo poteft inteiiigi , eundem jiangqua7ig/ienum ,

dum graffatus quondam fuit tot mendaciis , E^ ca-

Ci63) Daodecim prasterea fiiere, qui relig^ionis caii- fa dignitatibus privati erant. (164) Hic ciim aliis tribus erat Mandarinus Coilegii aftronomici, qui in communi perfecutione fortunis & vita exuti funt. (165) In aftronomicis obfervationi- bus coram Colais ab illo , & Verbiefto inflitutis, de quibus ifthic egi, ubi CCXVilL impojhiras Czttoianas detexi. (166) Fuit enim Schallio poil accufationem a Tutoribus fubrogatus.

Colkglmn IV, 77

Jummis^ id re vera fedjje fretum mttorttate , pO" tefitiaque perfidi Patrociimi y (167) qui if aiitor ipji fiiit , iit Jic faceret» Pla?2e /ic res halet : in- nixus ya7'igqiiangjiemis ifti focietati improhornm 9 utque rehellhim , per meras fraudes , &f cahwmias pracipitavit bomiries innocejites in intnitiinu Idem qiioqiie fua aucioritate demolitus eft , ac deflruxit altare, nec non fuarmoreum monumentum in templo .Domini ccpH, cum ta?7ien ea juandato regio vetita fuijfent violari, Qjics cum ita Jint , cum fuerint otlo capita acciijationiim ex odio , if temeritateprO'* fedariim-i quihus 'Jajigquangfien nocuit vertis homi' nibus 9 cumque alias Jimiliter inftriixerit-cidumniasy paulo a72te memoratas 9 ipfe quidem pk&atur capite^ sixor vero , if liheri exules aheant in Tartariani mftram Nim-cu-ta, Imperacor, ubij quid comi- tia in hac caufa {tacuilfent, incellexerat , hanc fententiam tulic. ( i68) Oportehat me quide^n hic fuhfcriher^ fententiis veftris , ipfumque jfa^igquang" Jtenum morti addicere , veritm tamen coi^Jiderata fjomif2is ^tate adniodum provecia , ego pro lemtate viea , o* clementia tpfwi hac quidem vice mortis fupplicio , uxorem vero , ^ liheros exilii pcena ah- Jolvo» EiivDpceoi IjQmines quinque 8/ viginti 72071 ift necejfe adduci ad aulam, u4d Chriftianam re^ ligionejH quod attinet ^ excepto quidem Ferdinaf^do^ if reliquis , qui eam , ficut prius, ipjimet exercea72tf licet : quoniam verendum eft , ne foris in hac pro- vincia Peki^ie^iji , ceterisque dej2U0 forte exflruan" tur templa , cf fufcipiatur ifla religio , viando rur-* fus expediri dipJoma, quihus id fevere ii2terdicatur* Cetera vero y qu(S flatuiflis^ approho,

§, XXXIII.

(167*) Unas ex quatuor TutQribus Imperatoris , qui reberiionis convi£lus morte puaitus eft» 0^8^ Noviffima Sinica, pag. 45.

yg Hijhria ControvcrfiaYmii

^. XXXITT.

Tefuitse, cum viderent, legis Chriftian^E in- nocentiam qiiidem fuperiore decreto fuifTe declara- tam , prohiberi tamen fe , quo minus eam cum fruftu ad ceteros propagare pofTent, nec fpes af- fulgeret , ut ceteri Miilionarii ex Canronenfi exilio ad fua domicilia remictantur, confilium de dcfe- renda China coepere, fi omnis propagandse relig'o- nis facukas & cccafio preecidcretur. Kec enim fo- lius mathefeos &: aftronomJte caufa, tct terra ma- rique pericula exantlata fuiffe , opera; precium vide- batur. Tentandum tamen prius h"beIlo fupplicilm- peratoris animum ftatuerunt. Ejus initium a be- neficiis , quibus nuper non modo innocenriam re- ligionis declaraflet , fed illius quoque m.iniftros ob- ftrinxiflet, quin ipfi etiam Jangqiiajigfkno -^ licec vita privandus fuerit , veniam capitis feciflet , fum- tum efl. Tum illato de MifFcnariis Canione de- tentis lermone , yo// , ajebiant ^ ex (jwmhis ^ y^'nto- nius , ( 1 69) ceterique hcmines fiipra vigivti , imdto jawi t077pore vinthrim i?i vicrevi c!etinentur in pro' vincia Cantonenji» Ohverfantnr autem aff.cliie octi' lis mentis noftra diBi focii ^ ex quibus muJti jam nati filnt annos plus minus feptuaginta , vel oclog n- ta^ pJures etiavi qvam decem j artis aftro720w.i<^ periti ahno XV t, Imperatcris Ximchii^ mandato ejusdem Sinas fu77t ingreff: \ pcfJquam nempe Ccn- ciJium rituum^ cujus aBa 7'nmc et'am exftajtt, VC" luntate77i regiam expJoraverat. Pcrro nos Juld.ti tui alf in^imte jam cetatc mftra res omnes , curas*

qiie

(169) Fuit is Aritonius a S, Mciria ^ cujiis crebro alias mentio fa^a efl. Hunc Jefuitse , quam- vis fcirent,eum ritibus finicis priEcipue adverfa- ri , primo tamen loco inter liberandos propo- fuere , iit oftenderent , fe minime partium ftu- dio duci. Obiit autem is Cantone ante decre- tum iibertatis, & tres uidem ex Jeiuitis,

Colkgmm IV, 79

que Immancis aljecwnis , £f difciplhic^ reHgiofa: ope* ram (lauins , haiiftamque in Europa lucem £^ vi- tain finiwus in Sinis , idque per aj^nos prope cen^- tim a tt?npor/hus familicie Taimingce ad hunc tifque diein. Et clejuntio quidevi Imperatori penitus per^ fpeclimfuit, legem Jivinam expertan effe iahis ^mnis ac vitii , qiiocirca etiavi henefice nohis con" ceffit ipfe templum , trihuit titulum for hus ejusdejii prcsfixmn , tr-huit elogium marmori incfimi , repeti^ tisque vicihus Tartaro- Sinica Majeflas illa aC" cefzt ad tempkwi noffrum , ^ permifit nos , ceteros^ que (ccwrufn commorari fingulos propriis in templis ac vacare divino cultui , fludioque virtutum. Oh^ /ecrawus ergo fupplices taJii Majeftatem , iit demit^ tas in nos perennevi illam^ mngnamque heneficen-^ tiavi txiajn , c7 lejpigne memor cerumnariim Ajito^ 717 i ^ ac reliquorum omni cufpa vacantiiim ^ digneris permittere y ut eadtm cum lihertate , qua tempore defuntii Imperatoris , liceat ipfis , qui vegetioris^ quidem atatis funt , remigrare proprias ad cedes > o" templa , aliis vero , qui fenes , ac decrepiti , ad ioca jepidturce fuie deftinata , ut fic Inmanitas , ^ lenignitas illa , qua imperantis familice conditor ex- teros ccmpletii , ac jovere confueverat , per te per- petuetiir. Hoc pacio fi quid vitce vohfs , omnihiis juhditis tuis , erit reliquum , id omne heneficentice tuce , qua 720S ad vitam quoda7?i7nodo r^vocaveris, viunus erit. Iteru7n /jic fupplices i^nploramus fa- pie7itia7n tuam , qua expendas ea , quce modo pro- pojuimus , if executioni mandari juheas* Concilio quidem ritmwi fimiliter expofmnus ijcec omnia fcri* pto , fed impetrare non potuimus , vt referret ea Majeliati tuce, Qjwcira nos ipfi ohlato reverenter rtheUo certiore^n ea7n faci^nus y ejusque regiiim man- datu7n prceftolamur. (170) MilTo luifus ad Tribunal riLuuni iibtiio, judices bifaiiam diviH func : par$

ne

C170J Noviffima .^'inica pag. 53,

8o HiftoYia Comrover/iarim

ne quidem agi de re fa^pius transada oportere con* tendic, huicque opinioni omnes pene Sinae fubfcri- pferant , pars concra , eaque minor, rcvocandos Cantone Miflionarios cenfuit, fed huic fentencias qui fubfcriberet , nemo erat , pra:ter Tribunalis Pra^fidem ScljaJJio olim faniliarem. Imperator, cum tam difcrepaniia juciicia cemeret, ntutri par- ti affenfus mediam viam tenuit , ftatuitque '\n hxQ verba : (171 } SeciLjidnm ea ^ qii^ nohis figmficata fiiut a Liidovico Eiigiio , ac Jctiis , Avtonai^ , ac ceteri y qiios inter tnulti fimt annos plus fjiinus fe^ ptuaginta , vel oEioginta nati , javi diu , aJ/sque cu!^ pa Jua d^tinehtiir in proiincia , Cantonenfi y ex his igitur eos , qut p(,ritJ Junt rei afiro7wmiCiZ' , jul^e- miis feJigi , ac venire ifi regiam , una ciim Fercj -fum' do commoraturos : iis vero , qui periti non funt » gratiam facimus 9 iit reverta?2tur -— finguJt ad pro" pria templa. ('7^) Verum pra^ter exercitia vir" tutum^ cuJtuSque divina y quce propria reiigionis ipforum funt^ hav.d permittimus , ut qiiisquam i7i /jac t aJiisque provinciis fufcipiat Jegem iftam,fed etiammwi vigere volumus fuperiorem prohil/itiontnu

§. xxxiv.

Re huc addufta , ne quid porro Jefuitx mo- verent , commodiusque tempus aucuparentur ab amicis Tartaris admoniti func, ita adverfariis oc- cafonem cavillandi fuhlatum iri , qui conftantiam facile m pervicaciam converfuri , ac novam inde criminandi materiam arrepturi effent. — Sed tu^ ut video, frontem corrugas, vellesque pro impe- tu ferventis natuiae vjlx m aulam irrumpere , &

Im-

(171) Ibid. pag;. 61. O?-) Hsec prorfus oppofita funt iis , qu£e Continuator Fleuryanus fupra re- tulit, nempe : ut quidem ad irteriorci regni ^ atqtie ad Jvas Ecckjias reaire prohiberentur , cX" tra Sinas tamen abeundi , quo velent , integruni ejlet, Tain fupina nei^.ligentia in icriptore Eccle-» fiailico xninime ferenda eil.

Colleghm IV. gl

Imperatoris aures novo libello fuppliri pulfare, iinaque jefliicas aut pufillamiaes , auc parum in craiia religionis conllantes fuilie criminari. Tempe- ra impetum. Oiam - hy , nondum ftabilito facis throno , multa Sinarum gratia in prin' ipio difH- mulare debuit , qui nnviiiam Tartaron;m domi- nationem nondum cequanimiter ferebant. Id cum Jefuicte non ignorarent , tancifper quievere, uc Ves, & cempus fuadebat, contenti interim, quod decreto Tmperatoris ad Proregem Canconenfem ex» pedico, MiflTonariis pofl: fex i^xo. annorum cullo- iliam , libera ad fuos, quos in fide inftitueranc , re- migrandi potelias fada effec, fpe non vana dudi , fbre 3 uc Imperator conflietudine Fcrifiefti fenfim delinicus , ad mitiora fe tiedi fineret , conltabac tnim, illius prieciprie gratia Cantonenfes exules ad fuas Ecclefias remiiros cile. Neqiie is, cum Impe- ratorem in machematicis initituendum acceperac , ullum fibi tempus elabi paflus eit , quo non quce- I dam de myfteriis religionis noitrce , velut ajiud N agens, interfereret; quo fa&um , ut Chamhy pau- lacim ejus .Tlloquio confliefcens , illum, & fcientias Europxas magni faceret, & adverfarii non facile adTerfus religionem , ejusque pr^concs aliquid mo- liri auderent. Hunc in modum quies Ecclefiae ii- nenfi utcunque reftituta ell , quod Pontiiicem In- nocentium XI. edocere Verhk'}m operse precium putabac: adjunxit epillol^ munufiula, Miffale fci- licet Romanum , in iinicam linguam a fe conver- fum , tum icones aflronomicas finerafi more atE:bre elaboratas , qux Tontifex grato animo accipiens , iicteras paterni amoris plenas ad eum dcciit , co- hortatusque eit, ut in ftudjo promovcndxrtliglonis, ■ nervos porro inteiideiec, (173) jmmdijfimum ve-

ro

•~ — -- ^ „, ,, , ,, ,^ , ,,

(.173} Acta dw 6iuenlium rUibi^s iclitic.i ^n^. i.

%% Hifloria CGntroveYjtamm

ro ^ ita refcripiit , pr^ ceterisfuit cogiwjcere , qitam Jhpienter , atque opporttinc profanarinn fcientiarmn ufunij adSiimiJtumpopulorunifalutem^ ^ ad Chri^ J^iance Jidei increnmitiim^ iitiHtatemque rcflexeris y earum beneficio rcfellens faljas criminationes , ^ ca- lumnias ^ quibiis nonnulli in Chrijliamim mmen />;- vehebantur , viamque tibi flernens ad eum gratice lo» cuni apiid Sinarum regem , ejusque Conjtliarios , ut foiutus ipje gravibus mokfliis ^ quis diufortiy ma- gmque aninio pertttHfH ^ focios tuof Mijjionarios ab exilio revocaveris , £^ religionevi ipfam non Joluni friflincB libertati , digiiitatique reflitueris , fed etiam ad nieliora in dies fperanda provexeris, Nihil enim ifl , quod Dei adjutrice gratia Jperari ?2on pojft , tej tuique Jtmilibtis viris apud geiiteni ifiam relioionis

caufam agentibus Reliqiium efl , ut merito ,

quod in commijja tibi proviacia gerenda e^regiuni lia&enus comparafli , recentibus quotidie religioji %eli £onfuetceque indujlria docunicntis^ majorcm cumulimi adjimgas. Jn quod opus oninia tibi a Pontificia cha- ritate y ^ ab hac fan&a fede polliccri debcs ^ cum nihil antiquius pro pafhrali noftro mwicre Iiaheamiis^ quam Chrifli fidem feliciter adolefcere^ Sf propagarz in 77obiIiJfima ifia , ifT florentijfima orbis terrarum plaga quce quidcni quamvis a V/obis ininienfo pene ter-' rarum tra6iu fejun&a fit ^ proxiniam tameu ^ imo prcEjzntem Jacit charitas Chrifii ^ cujus impulju inpo- pulorum finei^fiiini Jaluteni ^ternam Jolicitudinis nofircB 9CuIos^ curasque contincnter intendimus. Piis ijjterini laboribus , ^ conatihus tuis , tuorumqne fociorum lene precamur ^ ^ paterni y quo vos , &r omnes Jt^ nenfis regni fideles in Domino compleciimur ^ amoris indiceni , Apofiolicam henedi^tiongm peramanter im- pertimur, Datuni Ronice 3. Dec^ a?272a 168 ^ — - Quid tibi de hac epiltola videtur ? putasne Ponti- ficcm , quem dcceiroium fuorum innocentii X» & Alexandri VIL decreta de ritibus (laicis non la-

te*

Colkgium IV, 8?

tebant, Verhicfli ^ ejusque fociorutTi hboribus beae precaturum ^\x\^q , li ritus hos ruperftitioiie infe- dos exiltimafier ? qua de re, ubi domum veneris majus ocium cogirandi habebis. CcDerum idein Pontifex benevoIe'ntia Imperatoris utendum ratus ad eum quoque htteras dare parabat , verum falu- tare conlilium, in^^ertum qua de caufa, dilatum, non nin poll: ejus obitum , dum P. Grimaldi pro novis fupplementis in Euiopam venit , ab Alexan- dro VII]. refumtum elt , qui quidem anno i ^o-^. die 24. Julii epillolam ad Cham-hy exarari )uffe- lat , a P. Spinola ad Sinas preferi^ndam , fed, cum hic opportunum navigationi tempus exfpeftat , Pon- tifex anni fequentis inicio obiit. Quare decefforis conliHum Innocentis XII. eo HLentius ell exlequu» tus , quo majori fpe tenebatur , id rei Chrilfianae non parum aliquando commodare poffe. Hic epi- Itolie tenor eit, (174) IJhiflri ac pote?jti£imo titrius- qm Tartarioi ^ ^ ?iivarum Imperatori l723iocc?itiiis Fapa XIL ^c, Cum mbis mn minus ^ quam feli* cis recordationis AkxaTidro VllL prcedecejjhri nofirOy in cujus loco immerentes licet , ad Eccli>fiam Dei re- geudam /uffecli fumus , cognita , "cj* perfpe&a fnt ef» fufafiipreiacc Lerevolenticc teftimonia ^ qtiibus focieta" tis jfefu Miftiontrios ad ceternam animarum falutem indefejjis ftudiis procurandam ifthuc advtnientes prO' fequaris ^ muneris noftri effe duximus , gratos hac de caufa prcedecf/bris noftri erga tefeifis a F, Lran- cifco Maria Spinola {iji;^ ^ ejusdem focietatis^ quem* que nos ob fingulares illius dotes ^ ac prce^-ogativas majorem in modnm cordi habemus , tibi cxplicundnsj hifce noflro nomine covfirmare , nullum , qiics fe (f^ fcret^ occafomm diihifuri^ liiCiJatir declar ndi ^ quanti celfifjima^ ac toto terrarwn orbe cekb.rrinix

F 2 tua

(174) Ibid. pa^. 7. (175) Attulit is epifolam Ale- xandri Vlil, di^ 24. Julii 1690. ri^ni^.taiiie

84 Hifloria Controverjianim

tiia dccora faciaimts, Tihi vero 272terim atni ad perfe&am divijia veritatis agnitionem , tum om^jej/t rcrum fecundaritm jauftitatem^ o'uinipGtei:tem Leum propititnn , faventemqne ex intimis animi noflripC'^ vetralihus accurate precamur, Datttm Romce apud S» Mariam majorem fuh anniilo Pifcatoris , clie 2, Sept^ i^pi. Fontificatus jioftri anno primo, Liben- ter quot]Ue litteras Alexandri Vill, recenferem , fi tam prolixJE non efTent , unam tamen ex his par- ticulam , quam fcio pergratam tibi fore , de je- fuitis afieram. Sane cum hi ^ ita is ad Cham-hy Imperatorem , {jiii ex deputatione "nojha , pofthahitis omnihus hujus vita commodis , pofl exantlata terra^ marinue innuuura pene difcrimina , ifthuc adveniunty non aliud fli Jucrum propofttwn haheant , quam pu- hficum Impcrii tui honum^ &r aternam animarum falutem ^ — digni prf\Bo funt ^ quos florentiffimis tuis in diti^7?ihus fu*^rmo patroci7?io tuo tueiriSj atqus cuffodias, Cij6^ Viden Jefuitaslucrum, quodexani- mabus 5 non item ex mercimoniis provenit, foliLOS qUcLjcreV qudre palam rerracta ea , ( §. 9.) quaj in bctc verba vulgalti : conflat enim^ non parumfre* qxienter mercatoris hahitu , quw Sf inercimoniis /;;- [iru&os 5 iter ftU alias impervium facere, Merca- toris habitus, <Sc mercesnihil in fe criminis habent, verum MiflTonarios prcetextu rehgionis propagandx, mercimonia exercere, quod tu jefuitis fatis aperte affingis, ciinicn eil, Quare iterum te hortor , ut, (i honori tuo confultum vehs , id palam retracles. §. XXXV. Dum Pontifices, fcriptis ad Oiam-hy litteris, Jefuitas commendant, hi nova apud Sinas perfe. quutione exagitari funt. Prorex provincice Che- Kiang , etfi ultimo Imperatoris edido hberum eflet MifHonariis apud fuos morandi , odio tamen rehgio-

nis

(176J A£la de Sinenfiiim ritibus poliLicis&c, pag;.^.

' Colkgmn rV. 85

nis actus , P. Intorczttam cum aliis, e fua Ecclefia, domoque , quin ipfa eciam provincia excurbari juf- (ic, mandaco per fuam dicionem vulgaco, quo lex Chrilliana plena errorum vecica elfe declarabacur. Thomas Pereira^ qui defunao incerea ?erIAel:o fucceiTerac , de periculo celerrime ab Morcetta edoaus , ne malum per plures provincias manarec, & ab unius aujacia cereri Proreges exemplum fj, merenc , inicis cum collega fuo Anconio Tlw:nas cecerisque fociis confilio, tum 6*6>fe/ Principis Tnr- tari favore fubnixus , libellum fupplicem pra:teric6 Tribunali ricuum , Imperacori porrexic , quo coa- temcam Majeftacem ^, qux nuper Iege;)i Chriflianarn dscreto fuo innocencem declaraiTec, ^ injuriam Midionariis iilaram quellus , obteflacusque efl , uc pro ea, qua exteros compleclerecur , benevolencia, focios fuos procegere, 6c Proregem a fimilibuscoe- pcis cohibere velkt, Libellus rurfum pro more ad Tribunalis ricuum judices mifTus ell, qui confer- vandam quidem Intorcettce Ecclefiam , fed religio- nem Chnltianam folis Europ.eis licicam effe pro- nunciibanc, Princeps Sofama videns judicum ea \\\ re conflantiam , multis apud Imperatorem egit , caufamque Patrum ei commendans , m^gnum libcl- lo pondus adjecit , cum ei in mcmoriam revocaf- fet , quancum operx Pereira^ cum GerbiUonio ia nuperna cum Mofcis pace m Nimpchou conclufa exhaufifTec, (177) quibus ille permocus, mandacun fu3 manu fcriptum Sofano tradidit , ad ricuum rri- bunal perferendum. Is mencem imperancis probs affequucus, haud multo polt in Tribunal fe intu- lic, & ftantes pro more Prcefides allocutus benea-

F 3 cia

(177) Pofc varias iiltro citroquc inie^tas difficiiUates ■conclufa pax fiiit anno 1639. die .:;. Sepc. in qua conflanda Patrum GerbiUon & t^rcivce m- duilria pr^cipue enituit»

go HiJloYia Controver/zarum

cia, qux Jefuitse ciini alias , tum nuper in confi- cienda pace Mofcovitica in Imperium contulilTcnc , recenluit. Paucis ^ inquic , abhbtc diibus vaiit ^ ad vos hheVus fuppkx Eiiropceoriim ^ quod ratioiii confentaneum erat ^ pete^.tium,- Fos autem pro mul- tis ^ ac ma^ms eonmdein erga hoc ImperiummeritiSy tos pcena potius ^ quam proemio digjtos ceufuiVis, VoCne Uitet yquantohibore alronomiam noflraii a cceJo aberr ntan^ adnormam certam revoca^int^ quantopere 'ndlibnrarint covfcrvationi hujus Lnperit , dum rebeU litim provinciarum beUopremeretur / ego ipfe ad Mofcos Legatus y ocuhitus teflis fui^ quanta tunc obfeqtda hnpeio prcBfiiterint* Nam ut verum fatear ^ mque mihi ^ ?2eque uUi aheri ^ fcd illis unice de- bentur fcedera inita cum Mojcis , tanto cum ho^ mre y tantaqjie cum Lnperii noflri utihtate. '» um ad eo um vicse racionem , & religionem digreflus , ad hcec , inquit , jam CiJitum anni ftmt^ ex quo viri iVj , five focii eorum in Lmperio clegunt , ^ nuUcs et''ammun de illis huc perveueriwt juflce qiierelc?, Pluribus ego annis , ut fcitis , primum in Imperio viinifhum cgi ^ deque eorum agendi ratione tum hic^ tum in provi72ciis nihi1 unquam prorfus cog720vi j quod non muha laude dignum eflet, Qiiod vero ad eam^ quam prcedicant ^ legem attinet ^ fcepius illani diligentcr cxcuffi^ of femper boi^am cffe ^ ac fanSIam de^^rehendi : taha fu72t ^ fupremum rerum omniuni conditorcfn adorare , Mo?2archis , Principibus , domi- ni^ , atque magijlratibus obtemterare , paref2tibus obfeqiii^ non pejerare^ 72on occidere j 72eque ullum proximo malwn iferre^ illius uxorem ne quideni couCHpifcere LLcec , inquam , funt illorum prcscepta , &^. ChrifHa72i ^ qui milii ftmt ab obfequiis , ea om72ia accurate obfervant. Qiijd igitur vobis occurrit ad^ verfus lianc legem , ut eam iterato proliibendam ce72' ftatis ? Si mali quidpiam deprchendiflts , 720tumfa' citc. Nam fi vere tnala eji , mc decet , 72ec eft in

vo-

CoIIegimn IV. %7

vnth Iinperatori eam approbare y at^ fthona, eH^ non pojjinniis , qnaj? mala ejfct , prohihere, Ita loquuco Coniiliariorum aliquis obmovit , tam vetutto, & nobili Imperio rem futuram dedecori, (i lex extera promifcue admitteretur , cui Sofa?ms extempio re- geffic : cttr igitur totiiin Sinarum hnperiwn fumino cuni -npplaufu excipit advenarum aflroTiomiam^ heJli machinas^ EiT alia artis prodigia ? fipientis eft ^ indi^ fcernendis rehus inqtiirere^ quidhonum^ quidvemalwn^ 7ion vero^ quidexterum^ vel patriumft : cumquealter interrumperec > atqui , (i legem Chriltianamapproba- mus, bievi fiet, ut eam pleriqueampleaantur: velint fuperi^ inquiebat Sofanus, ceffahunt enim latrocinia^ adtilteria^ feditiojjes ^ ncque tunc opus erit ^ quot- annis prodigere linperatori tlielauros ad fHt>endia tot viilitum milhhus perjolvenda^ quos alere hic ^ &" in provinciis omnihus neceffe e/?, ad latronum^ ac fa- clioforum hominumUudaciam comprimendam, Nemi- ne deinceps aufo obloqui , mandatum Imperatoris legic , & , ne qua cergiverfatio incercederet , ut vos , fubdidic , hoc fuhkvem lahore , fatqiie vohis vegotium expeditius ^ fententiam e^o ipfe di&aho^ (178) Hanc, uc fcripta erat , Colaorum ^ quati dicas Mi77iflerium Status ^ Collegio cradidit, qui accito Tribunali rituum , eam unanimi confenfu firmatam , Imperatori obtulerunt. Is leclam^ paa- cis verbis, qux Sofaijus diciaverac> mutatis, ac duobus ab fe additis charafteribus , afjentior confid* tOj reddi Colais^ &per totum Imperium pro gentis confuetudine vulgari juflic. (I70) Quo magis hanc memorice imprimas, percurre illam primiim tacice ^ tum aiciculacim palam lege , non t^ poenicebit im- pen(i£ oper2e.

F 4 „ Su.

(178) Novifiima Sinica pag. 133 -. 41. C'79) ^^^- generale de la Chinc &c» Tom. XL pag. 163,

88 Iftflorfa Comrover/ianim

„ Supremus Tribunalis rituum Prsefes Cttpa- „ tay j 6c ceteri mecum judices, obeclituri Maje- ,, Itatis tUcE maaclato , fuper negotio propolito , „ fententiam noilram proferimus. Nos omnes „ rem fedulo difcatie;ites , ac exan^inantes inveni- 5, mus, quod viri Europisi, invicati fama virtu- 5, tum Majellatis cucC , plura dena itadiorum mil- yy lia, ac immenfum propc mare emen(i funt, uc ,5 huc pervenirent. Hi vero marhematicse Pra:fe- „ duram nunc obeunt , & allronomiam dnigunt, ,, tempore bellorum contiandis machinis gnaviter „ incubuerunt : ( l8o) milli ad Mofcos egregiam ,, operam , linceramque navarunt , efficiences, uc „ negotium de pace feliciter concluderetur, Sane 9, illorum merita plunma , & admodum niagna 5, funt ! ipfi etiam Europo^i , (k a!ii eorum focii, „ qui m (ingulis habitant promciis , mali nihil ^, omnino operantur , nullas e^citant perturbatio- ,5 nes. rartarorum facerdotes, otiti c^ Bon ii fi- „ nenfes, iba habent Fana, 6c permittitur omni- 3, bus, uc illa adeanc , & ibi vencracionem exhi- „ beaat thura cremantes : e contra vero rebgio j, Kuropxorum , quibus mali nihil impucari poteit, „ prohibita jam fuit in ho^ Imperio, quod quidem „ videtur a ratione alieaum. Par igitur elt , uc „ in omnibus provinciis eorum lempla , licuc „ ancea fcmper fadum eit, conferventur , 6c omni* yy bus fecundum antiquam confuetudinem permit- „ tatur religionem Chriltianam profiteri , 6c Tem- j, pia adire, prohibitione onmino (uolata. Hanc „ noftram fencentiam fujjicimus Majeitatis tnx, ar-

.. bi-

Qi?,'^' Id Jcfidtarum adverfarii illis folent vitio da- re, fed reticent, tnm id ab iis faftum , ciim fnbdin adveff.is legitimum dominum rebellarent, idque perinvitos , nec, nifi pofl repetitas crebro atroces niinas feciffe.

CoUeqhm IV. 89

,, bitrio, ac Judicamus, fi itaannuat, cam inomni- ^, bus provinciis promulgandam. Cham-hy anno ,,31. Luna^ fecundcE die 5.

Neque id folum putes; addita funt praeterea mandata ad Proreges provinciarum, quibus juben- tur, non tantum ip(i Decreto huic morem gerere, {^A id ceteris quoque Mandarinis communicare^ dilipenter]ae in id incumbere, ut ab omnibus ac- curate fervetur, denique , (i quid a quoquam fe- cus fieret, confelbm ad aulam referre. (r;i)Cum id fequenti die per urbem diderecur, Imperator nondum Patres adefFe videns, admirationis plcnus, ex circumlhntibus qudeiivic , z;f?W:'/7// hoc ilUs fuf- ficit ^ Qxfpectantm majns aliqnod krieficiiim^ (^i>^^) Scd paulum poll cum adeiient, Thomas Pereira j nomine omnium, adllantibus Colais , & Prmcipi- bus, gratias Imperatori in heec verba egit. (I^^-) Otice lingua condigne poterit exprimere , aiit qiics mens utcunque concipere mamitudinem benejicii tam fuhiimis ^ tamque exce^f^ quo Majefius tua omnibus noilris votis aJmndantiJJimm impofuit compleinentum ? fa.'.e lioc iinicum fuerat noflrum defuleriiim ^'<J ex* o':tati£ima fpcs ^ tinicus fcopits ^ quo omnes noftrcs CUYOB , atque cogitationes diu nociuque coUimahaut , anxie , qffidueque prcsllolantes felicifjimum illud mo- vientum , in qiio tanti momenti libertatem afjequ^re* mur 5 at.que ' Per Iioc populo/ifjimum Jmperium veri IVuminis cultum publice djLtaremus. Qtiam ob canfam , ut perfpeiium efi Majejiati tuce , patrem <f matrem , i'famque patriam deferuimtis ^ ^ per milk pzviciila Iiunc in orientem mi'iravimus. tro" pterea^ qucmadmodum immerfo nobis erat dolori ^ veri Dei legeni tot inter prohibitiones veiut capti- vam videre j ita etiam fumnimn eji gaudium^ quo

F 5 ho'

(18O -^ift, gerier. de la Chine &c. Tom. cit. p. i6j. (182J Noviffima Sinicap. 144» C^^'3^ ^^i^'

90 Hijlorta Controvzrfarum

hoclh exultamus y oh lcyis divin.^ Uberttitem. Siim* me veneramiir in prcefemi felicitate 72o(lra Dei pro- videntiam , qiiod omnes tribunaUum minillri ad quor CathoUccs fidei caufa delata ejl , pertinaciter re- pugnarent , ut totam Iianc ingentem gratiam foli Majeilati tuce unice deheremus, Plurima , ^ fngularia. nohis tua Maje'}as contukrat heJiefaia^ hoctameu alia omnia longe fuperat^ 72on tantum^ qidaperfe ?n,iriinufn ^ fed etiam fingulari indujlria tua in immirfim autiu.n. ProfechgratiapYcefens tanta f ?, ut^ etjamjtgrates Ma- jeflati tuce perpetuo agamus^ & ejiis affiduis ohfeciuiis occupe^nur ^ nunquam tamen fatis grati effe poffinus, Ciim igitiir jieqiie verha , Jteque faSia t)ro debitis reddendis gratiis fuppetant , ad pedes Majefiath tiic? provoluti ^ iterum atque iterum nosmet ipfos , fc^ omnes focios no<lros offerimus ^ i)romti(fimos nos non tantum ad omnem Majefiatis tuce nutmn , fed etiam ad interpdlaHdam divinam bonitatem^ ut eideni vi^ tam longam^ vaktiidinem feUcifpmam ^ felixque coH' fervet Imp^rium, Ad hijec Imperator paucis; opti- me enimvcro dicitis^ quod Iioc beneficium ftt majiiS aliis omnihus ^ quce IiaEIenus vohis contuU. Monuic tamen, uc ad beneficii diuturnicatem , eo cauceuce- rentur, & aequabili tenore rem Chriftianam admi- nillrarent. (184) /^^ demiim ad optatiffimum fineni perdu&a efi^ tamdiu expetita^ &* tos conatihus pri- dem atte72tata reUgio/^is Chrifiiancs libertas , promul- gata Peki72i die f . Ltmce fecu^idcs , a72no impcra72tis Clianuliy 3I. cetatis ejusdem ^9. — a ftmdatio/^e Miffo72is per Patres Societatis jiefu 109. — Z)o/;2/- t2i 72ofiri Jefu Chrifli aj2720 1^92. die 22. menfit Martii, Beneficii hujus magnitudinem ipfe Leih» nitiits , quamquam heterodoxus , non dubicavic m haec verba commendare. C^8S) Certe ta/tta eji per

C184) Noviflima Sinica, pag. 147. (185) In pr^fat, ad Noviffima Sinica»

Colkgium IV. 9t

fi ftmpTitiido Jt72e'ifs liiiperii^ tantaqtie priidentjJfimcB uatioms in oriente opinio , &" in exempluin ceterif valittira aiitoritas ^ iit vix inde ab apoflolicis tem^ poribiis aliqnid majus pro Clirijiiana fide agitatwn videatiir : moxque addic ; faxit Deiis , tit folida , &* durahilia fint gandia ?20jira , 72ec imprude?2ti zelo ^ vel ij2tej}inis difidiis Iwmi72iim apo^lolica officia obem^ timn ^ ant pravis txemplis^ i2oJlroriim tnrbentiir, Vacem fuifTe audies ia proximo Collegio, quod ob materi.e, quam tradaoo , gravitatem iongius, quam priora , producere cogar, Icaque moneo , ne je junus adfis , una , altej ave portione Americani poLus te adverfus inediam, & itomachi languorem Iktis munies.

COL

g2 Hlfcmci Cont^o jerjzaru n

C O L L ^ G I V M V.

Carohis Maigrot ^ Vicarhis Fokkiifts anm 1^53. tnconfiilta Roma Decretum Akxandri VIL edito Mandato irritat : hiijiis prohabilis caifa , &* prre^ cipua capita: ritus^ quos vetuit ^ i^fe po^ prohibi- tioneni exercet, Jefuitcs Pehinenfes vociim Sini- carinn vim ab Imperatore declarari petunt; nug^ ^erryancs. Maigrot mandatum fuum Romam per Procuratorem mittit , addita ad Papam epijlola , in qua a fe diffentif, inde bellum iibellaticum in Europa oytum : hiijus pra^cifiui autores , cf catifce impultrices , obqiias ritus ftnicos impugnarint.

§. XXXVI,

Qao gaudio, ^ l^cicia MiflTonarii, qui ha(!tc* nus veiuc ergaftulis claufi , otio torpere co- gehancur , publicacum liberacis decrecum accepermt, facilius cogicari, quam dici pocelt^ Ea camea l^- ticia & prcecer exfpeaacionem omnium , & ab eo , a quo id forcaflis minime , cerce non hoc mo'io , & cempore fieri oporcebac , fequence anno , hoc elt , l693- cum uberrimus frudtus fperari poterac , incercepca fuic. Res in hunc modum gelta eit D, Carolus Maigrot ^ Seminarii Parifienns, quod exterarum Mtjfionuin vocanc, ahimnus exeunce an- no r,684' ^um aHquoc fociis in Chinam appuhc , & deinde vicarius apoltohcus Fokienfi provinci.e datus elt, Is, cum novem adeo annis nuiii Millio-

na«

Collegimn V. 93

nariorum ob decretum Alexandri VIT. moleilus fuiflec , quin ipfe etiam fecundum iliius pra^fcripca Ecclcfiam fuam gubernafTec , nuHo cogicance, Ro- ma prsecerica , uniusque tantum P. Varro Domi- nicani (r.S6)> non audicis fenioribus Miflionariis, confilio ufus, (latuca ab Alcxandro Papa ^[1. ra- tihabica, (§, 'j^O & a^Dominicanis, Jefuicisque per pada conventa ad hoc tempus fervata , (§.30.) publico mandato irritavic^ vecuitque , ne ullus ia flia provincia illis eo ufque uti aufic, quoad fedcs apoltolica aliter decrcfTec. Multi in caufam tam au.iacis, &, fi adjunfta temporis fpeSentur, pa" jum etiam prudentis facti inquirebant. Fuere , qui Seminarium, ex quo Maigrotus prodiit, fpiricu Arnaldino afnatum, labemque illius aliquam ei ad- ha^filTe putarint, (187 3 Nam cur, inquiebanc, ipfe ad Pontiticem Rribens in hxc verba quellus €i"t; (1H8) '^on duhlio qiiin Patres Societatis ^ iiti jam fecerunt , dicant me h^reticum , if ^anfeni- fani effe ; cum Europ^i Jefuitse nihil de mandato ab fe vulgaco prius fcire pocuerint^ quam in ur- bem allatum eflec , ab fiuenfibus autem Jefuitis fe

Jan-

(i86) Id eplfcopus Afcalonenfis in epiftola ad Pa- triarchani Tarnoninm diferte affirmat , licet diio Sinenfes litterati , qui Maigrotum in lingua finica infcituerant , teftarentur, P. Varro nec vipi vocam fmicarum, nec finceram earum ufum fuiffe alTequutum. Adde , ^iJ^erhvurbigfctten ;;ur ©cfd)td)tc bcr @clc^rtcn , bcfonbcr^ bcr (^trcitt^r fciten berfclbcn k. 6 S:{)etlc , ©. 60. ubi ha^c le- legas : 3t)r OSaiorot ^<xm gar Uxn laUnt mau befd)ultt'tc i^n tnj^^^emem , ^a^ er nur \>md) cintijc 3)vt|ll onavicn von bcn ^omlntfancrn \:>^\\U, unb &anblc. (187) In principio enim formulari, quo quinque pro.poritiones Janlenii damnatae ?rant, renuebant fubfcribere , licet ferius de- inde id praiftiterint. Vide ^Oicrfit^urbtgfctten K. ibid. C«88) Epiftola II, boni auuci ad Dodo- fem oorbonicum fol* 6,

/ Hifloria Controver/Tantm

/tanfenlftam dici, nullo documenco oflendat , nec, (i ita res haberec, difficile fuifFe, calumniam ab fe amoliri , fi vel cribus verbis indicafTec , fe quin- que capira damnatac do6i:rinx Janfenii damnare. Nimis igicur occupatam, &: non petitam hanc fui cxcufationem videri , uc ne , quod force erac , eife videretur, idque , uc addebanc, facis illo firmari, quod , quem Romam miferac caufcC fu^ Procura- torem, cum Quefnellianis, uc poiiea dicecur, in- timam focietacem iniiffec. Sed ha:c ego in med;o relinquo : illud verifimilius eft, Maigrocum segiC tuliffe, quod fibi in vicariacu Fokienfi Jefuicam fubflicuendum compererac- Id uc incelligas, pa- riimper digredi necelTe elt, Dum Congregacio de propaganda fide Vicarios apollolicos in Chinam mittere incepic, rex Lufitani^, qui jus Parrona- tus in Indiam oricnralem penes fe effe affeverabat, mandara ad Goanum arc^^iepTcopum ^ Primatem Indiarum , & rra;fed:um Majacnfem dedit : tit fi fortt aliqui epifcopi , vel vjcarii apoftolici a facra Coi2gregatio7ie de propagaJjda fide , & maxime /;/ Si- ms deinandati , Macaum appel!ere?2t ^ proti?2US ap- prehenderer2tur ^ if transportarei2tur in Goam.Qi^^} Hinc lis inier aulam Lufitanam, & Curiam Ro- manam exorta , ad Alcxandri VIII. actatem produ-

fta

(189) Id Gregorius Lopez epifcopus Eafilitaniis m epiftola ad Congregationem de propaganda afTlri-navit , & ego infra uberius declarabo. Praeter jus patronatus, hfec prsecipua caufa fue- rit, ne , fi promifcue exteri per Macaum in Chinani penetrarent, hi ftudio nationis fenfim ePncercnt, ut mercirnonium non ad folos, ut haftenus, Lufitanos pertineret, quod acciflsiflo- rum rebus noxium erat futurum , pragfertim , quod Hollandi femel, iterumque IVlacaum armis aggrefTi fuerint, Hinc Turnonii querelas , quafi Jefuitas in caufa fuerint , cur aliarum , praeter Lufitanos , nationum Mifiionarii difncuker m Chi- nam penetrare poflint, inanes funt.

Colkghmt y. 95

fta eft , fuh quo his tandem conditionibus ucrinque conventum , uc rex prceter MacnenFem, cluos epi- fcopaLUS, Peki?mifem & Nanriyjziiran , ad queiri provincia FokienfiS percinebac, conderet, dotarec- que, neminem , qui ad has Ecclefias regendasmit- teretur, pro ep fcopo habitum iri , nifi qui bu l'S Fonrihcias Ul lyfHponenfi Cancellarix exhibuifTet, Conciliatis in huaic modum paftis, rex epifcopos , qui illis Ecclefiis pra^eiTent , nominaverat , quos Fontifex fuo judicio poftea contirmaviCj idque ar- chiepifcopo Goano, ad cujus jus metropolicicum illi deinceps fpedarent , ex Lufitania fignificatum fiiit. Hsec idcirco mtmoianda erant, ut, curjur- nonio poflea Legatio male ceciderit, in numerato habeas. Archiepifcopus igitur Goanus fuo jure ufus, cum exiflimaret ^ nominatis &: confirmacis no* vis epifcopi^, fedes Vicariorum apoltolicorum vaca* re, P. Jofephum de Momdro ^ Jefiiicam provincix Fokienii vicarium pra.'n:ituit. ( 190) Hoc plane iliud tempus eft, in quod mandaci Maigrotiani lu* cubracio 6c promulgacio inciriir. Nam decimo po(t die, qaanj lictene, quibus Montdro Vicarius decla- ratus elt, in Ecclefiis provincice Fokienfis vulgarce ex fuggellii fuerCj nec D. Maigrot jurisdiaionem lihi tolli pacerecur, is mnndatum fuum , commoco fortaffe animo deproperatum edidit. ( 191 ) IHud hinc peifpicue efhci puto, MiSonariis vitio dari non pofle , fi '\n hoc jurisdiaionis contiiftu manda» tis archic-p.ifcopi Goani paiendum fibi efie pucjbanc, quod decretum Alexandri VIT. tam diu fecundum juris normam, vim Riam obtinerec , quamdiu a fede apoflolica , a qua id emanarac , anciquacum effe liquido non conlhric , nec Vicarii apoitolici poce- ftas ea effet , ut , quod a fuprema fedc ilatutum erat, fuo unius arbicrio irritare poflif

§. XXXVIL

(^ic/o) Pveponft aii h>/r^ liuitiile : Extraits des aflertions daii^ereufes *S«:c. Tom, IIL pa^. 5^. (i90 Ibid.

96 HiTorm ContYovtYftarum

%, xxxvn,

Percurramus nunc compendio capica raandari Maigrotiani , quibus aliorum, qui tunc vixere, npiniones fenfaque coiifeitim fubjiciam.

I. „ Statuit , ut Dem , excluCs Europieis no- ,5 minibus, voce Tkn-ch! ^ hoc fit, ccsli domiiAts y „ appellaretur: voces autem 7»;;, id ell, CTlim^ 5, & Xam-ti , feu fupremus fmPeratoY penitus re- j, pellantur , nemoque aufit , alTeverare , Sinas ,, duabus his vocibus intelligere DeUm, quem Chri- „ ftiani cokrent, ,,

De latina voce Bet^s ^ ne hac